Rehber
PVGIS ve GEPA verileri nasıl okunur?
Yatay global radyasyon, panel düzlemi ışınımı ve kWh/kWp: iki kaynağın ölçtüğü şeyler, farkları ve sitedeki kullanımları.
Sitedeki il sayfalarında iki farklı güneş verisi yan yana durur: ETKB’nin Güneş Enerjisi Potansiyel Atlası (GEPA) yatay bir yüzeye düşen güneş ışınımını ve güneşlenme süresini, Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi’nin PVGIS aracı ise eğimli panel düzlemine düşen ışınımdan hesaplanan elektrik üretimini verir. Biri güneş kaynağının büyüklüğünü, diğeri o kaynaktan bir GES’in ne kadar elektrik çıkaracağını anlatır. Bu fark anlaşılmadan iki sayıyı karşılaştırmak yanlış sonuca götürür.
İki kaynak neyi ölçer?
| Özellik | GEPA | PVGIS |
|---|---|---|
| Yayımlayan | Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı | Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi |
| Ölçülen büyüklük | Yatay yüzeye düşen global radyasyon ve güneşlenme süresi | Panel düzlemine düşen ışınım ve sistemin elektrik üretimi |
| Birim | kWh/m²-gün (aylık ortalama), saat/gün | kWh/kWp (yıllık ve aylık) |
| Kayıplar | Yok; saf ışınım verisi | Varsayılan %14 sistem kaybı düşülmüş |
| Sitedeki kaynak | İl sayfalarındaki grafikler, elle aktarım | PVGIS 5.3 hesap servisi, 2026 sorgusu |
| Sitedeki kullanım | İl sayfasında aylık tablo, il karşılaştırma sütunu | Yıllık üretim, aylık üretim, araçlar |
GEPA: yatay global radyasyon ve güneşlenme süresi
Global radyasyon, güneş diskinden doğrudan gelen ışınım ile gökyüzü, bulut ve pus tarafından saçılarak gelen yaygın ışınımın toplamıdır. GEPA bunu her il için aylık ortalama günlük değer olarak, kWh/m²-gün biriminde grafikle gösterir; ikinci grafik günlük güneşlenme süresini saat olarak verir. Sitede yıllık radyasyon, aylık değerlerin gün sayısıyla çarpılıp toplanmasıyla kWh/m²·yıl olarak gösterilir. Örneğin Ankara için yatay radyasyon 1.476 kWh/m²·yıl, güneşlenme süresi 2.616 saat/yıldır (GEPA, 26 Eylül 2026 aktarımı).
GEPA bu değerleri makine tarafından okunabilir bir tablo olarak sunmadığı için site, il grafiklerindeki etiketleri elle aktarır. Grafik dosyalarının değişip değişmediği dosya özetiyle düzenli olarak denetlenir; değişirse değerler yeniden aktarılır.
PVGIS: panel düzlemi ve kWh/kWp
PVGIS, uydu görüntülerinden türetilmiş saatlik ışınım tahminleriyle çalışır. Sitenin kullandığı PVGIS-SARAH3 veri seti 2005–2023 dönemini kapsar ve yaklaşık 5 km çözünürlüğe sahiptir (PVGIS kullanım kılavuzu). Her il merkezi için şu varsayımlarla sorgu yapılır: 1 kWp kristal silisyum sistem, %14 sistem kaybı, arkasından hava geçen serbest montaj, yıl boyu sabit kalan en uygun eğim ve yön.
Sonuç, sistemin şebekeye verdiği nihai elektriktir. Kılavuza göre %14 kayıp; kablo ve inverter kayıplarını, panellerdeki kir ve zaman zaman karı, ayrıca panellerin yıllar içinde bir miktar güç yitirmesini kapsayan genel bir tahmindir. Montaj şekli de önemlidir: panel arkasında hava hareketi kısıtlanırsa modüller 1.000 W/m² ışınım altında 15 °C’ye kadar daha sıcak çalışabilir ve verim düşer.
Panel teknolojisi seçimi de sonucu değiştirir. PVGIS 5.3’te kristal silisyum için iki seçenek vardır: özgün katsayılar ve yakın dönem ticari ürünlere göre ayarlanmış 2025 katsayıları. Kılavuza göre ikincisi yıllık üretimi %2–3 artırır. İnce film için CIS/CIGS ve CdTe seçenekleri bulunur; teknoloji bilinmiyorsa PVGIS sıcaklık etkisi için genel bir %8 güç kaybı varsayar. Kendi hesabınızı yaparken hangi seçeneği kullandığınızı not etmek, farklı tahminleri karşılaştırmayı kolaylaştırır.
Bu varsayımlarla 81 il merkezinin yıllık özgül üretimi 1.047–1.642 kWh/kWp arasında değişir; ortanca 1.470 kWh/kWp düzeyindedir. Ankara’da değer 1.484 kWh/kWp olur.
İki sayı neden doğrudan karşılaştırılmaz?
Ankara’da GEPA’nın yatay radyasyonu ile PVGIS’in özgül üretimi birbirine çok yakın görünür, ama biri metrekare başına ışınım, diğeri kilovat-tepe başına elektriktir. Aradaki ilişki iki adımda kurulur:
- Panel eğimli kurulduğunda, yatay yüzeyden daha fazla ışınım alır. Bu nedenle panel düzlemine düşen ışınım GEPA’nın yatay değerinden yüksektir.
- Bir kilovat-tepe, panelin metrekare başına 1.000 W ışınım altındaki gücüdür. Kayıp olmasaydı panel düzlemindeki her 1 kWh/m² ışınım, kWp başına 1 kWh elektrik verirdi. Gerçekte sıcaklık, kablo, inverter ve kir kayıpları bu oranı düşürür; kalan orana performans oranı denir.
Kısacası özgül üretim, panel düzlemi ışınımı ile performans oranının çarpımıdır. Sitedeki il karşılaştırma tablosu performans oranını da bu tanımla gösterir.
İki kaynak farklı veri setleri ve yöntemlerle üretildiği için iller arasındaki sıralama her zaman örtüşmez. Giresun’da GEPA yatay radyasyonu 1.438 kWh/m²·yıl iken PVGIS özgül üretimi 1.047 kWh/kWp ile 81 ilin en düşüğüdür; Karaman’da ise değerler 1.664 ve 1.610’dur (GEPA 2026 aktarımı, PVGIS 2026 sorgusu). Üretim tahmini gerektiğinde PVGIS’i, güneş kaynağının aylara dağılımını görmek istediğinizde GEPA’yı esas almak daha tutarlıdır.
Hangi soruya hangi veri?
- Çatımdaki sistem yılda kaç kWh üretir? PVGIS özgül üretimini kurulu güçle çarpın ya da yıllık üretim aracını kullanın.
- Çatım doğuya bakıyor, ne kaybederim? PVGIS’in eğim ve yön ızgarası kullanılır; yön ve eğim kaybı aracı bu oranları gösterir.
- Kışın güneş ne kadar azalıyor? İl sayfasındaki aylık tabloda GEPA radyasyonu ve güneşlenme süresi, PVGIS aylık üretimiyle yan yana verilir; örnek olarak Ankara sayfasına bakabilirsiniz.
- Hangi il daha çok üretir? Karşılaştırma için PVGIS özgül üretimi kullanılır, çünkü kayıplar ve eğim hesaba katılmıştır.
Okurken dikkat edilecek sınırlar
İl merkezi koordinatı. Sitedeki her iki veri de il merkezine aittir. Aynı ilin dağlık ya da kıyı kesimlerinde değerler belirgin biçimde farklı olabilir.
Yakın gölgeler. PVGIS’in hazır ufuk bilgisi yalnızca yakındaki tepe ve dağların gölgesini hesaplar. Komşu bina, baca veya ağaç gölgesi bu hesaba girmez; ayrıntı için gölgelenme ve ufuk rehberine bakın.
Çok yıllık ortalama. PVGIS sonuçları 2005–2023 ortalamasıdır. Kılavuz, yıldan yıla oynamayı yıllık değerlerin standart sapması olarak ayrıca raporlar; tek bir yılın üretimi ortalamanın altında ya da üstünde kalabilir.
Kayıp oranı bir varsayımdır. %14, kılavuzun genel önerisidir. Kurulumunuzun özelliklerine göre bu değer değişebilir; teklif karşılaştırırken hangi kayıp oranının kullanıldığını sormak gerekir.
Elle aktarım yuvarlaması. GEPA değerleri grafik etiketlerinden okunduğu için iki ondalığa yuvarlanmıştır. Aylık farklar küçükse bu yuvarlama sonucu etkileyebilir.
İki kaynağı birlikte okumanın pratik kuralı şudur: güneşin ne kadar olduğunu GEPA, o güneşten ne kadar elektrik alınacağını PVGIS söyler. Tanımlar için global radyasyon ve özgül üretim maddelerine bakabilirsiniz.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
GEPA’daki radyasyon değeri ile PVGIS’teki kWh/kWp değeri neden birbirine yakın çıkabiliyor?
Yakınlık tesadüftür. GEPA bir metrekare yatay yüzeye düşen güneş enerjisini, PVGIS ise bir kilovat-tepe panelin şebekeye verdiği elektriği gösterir. Eğimli yüzey yataydan fazla ışınım alır, kayıplar ise bu fazlanın bir kısmını geri götürür; iki etki birbirini dengelediğinde sayılar benzeşir.
Bazı illerde GEPA radyasyon değeri neden boş görünüyor?
Bursa, Erzurum, Isparta ve İstanbul için GEPA’nın yayımladığı radyasyon grafik dosyaları iki çift halinde birbirinin aynısı çıktı. Hangi grafiğin hangi ile ait olduğu doğrulanamadığından bu dört ilde radyasyon sütunu boş bırakılıyor, güneşlenme süresi ise gösterilmeye devam ediyor.
Kendi çatım için PVGIS sonucunu nasıl daha gerçekçi hale getirebilirim?
İl merkezi yerine çatınızın koordinatını, gerçek eğim ve yönü girin. Çatıya yakın bina ve ağaçların gölgesini ayrıca değerlendirin, çünkü PVGIS’in hazır ufuk verisi yalnızca tepe ve dağ gibi arazi engellerini hesaba katar.
PVGIS’in yüzde 14 kaybı hangi durumlarda değiştirilmeli?
Kılavuz, kaybın farklı olacağına dair sağlam bir bilginiz varsa değeri biraz düşürebileceğinizi söyler; örnek olarak çok verimli bir inverteri verir. Kirli, uzun kablolu ya da kısmen gölgeli bir kurulumda ise kaybı artırmak daha temkinli bir tahmin verir.