Çatı GES geri ödeme süresi nasıl hesaplanır?

Bir çatı GES’in kendini kaç yılda ödediği, iki sayının oranıdır: basit geri ödeme süresi = sistem maliyeti ÷ yıllık net tasarruf. Tasarruf tarafını ilinizin üretim verisi ve EPDK tarifesiyle hesaplamak mümkündür. Maliyet tarafı için ise resmî bir kaynak yoktur; bu nedenle sitede varsayılan bir sistem fiyatı kullanılmaz, maliyeti kendi teklifinizden girersiniz. Aşağıdaki yöntem bir yatırım tavsiyesi değil, elinizdeki teklifi aynı ölçüyle değerlendirmeniz için bir çerçevedir.

Formülün bileşenleri

Bileşen	Nereden gelir?
Sistem maliyeti	Aldığınız teklif (kurulum, ekipman, başvuru işlemleri dahil toplam)
Yıllık üretim	İlinizin özgül üretimi × kurulu güç (PVGIS)
kWh başına değer	Üretimin tüketimi mi karşıladığına yoksa satıldığına göre EPDK tarifesi
Yıllık gider	Bakım, sigorta, onarım gibi tekrar eden masraflar

Basit geri ödeme hesabı faiz ya da iskonto, ileride olabilecek tarife artışları ve enflasyonu içermez. Bu sadelik, farklı teklifleri aynı ölçüyle karşılaştırmayı kolaylaştırır; ama sonucun bir tahmin olduğunu unutmamak gerekir.

Tasarrufun iki sınırı

Konutta üretilen her kWh’in değeri, nereye gittiğine bağlıdır. 4 Nisan 2026 tarihli EPDK tablosuna göre (vergiler hariç):

• Üst sınır: Üretimin tamamı yüksek kademe tüketimi karşılarsa her kWh 4,3207 TL/kWh değerindedir; çünkü hem yüksek kademe enerji bedeli hem dağıtım bedeli ödenmez.
• Alt sınır: Üretimin tamamı ihtiyaç fazlası olarak satılırsa her kWh 1,8958 TL/kWh getirir; bu, mesken yüksek kademe aktif enerji bedelidir ve dağıtım bedeli içermez (Yönetmelik md. 28/11).

Gerçek tasarruf bu iki sınırın arasında bir yerdedir. Aylık mahsuplaşmada üretimin önce yüksek kademeyi, sonra düşük kademeyi azalttığı, kalanının satıldığı sıralama mesken kademe sistemi rehberinde anlatılıyor. İşyerlerinde mahsuplaşma saatlik olduğu için tüketimle aynı saatlere denk gelmeyen üretim satış fiyatından değerlenir.

1 kWp için yıllık kazancın iki sınırı da aynı yolla bulunur. Örneğin Konya’da 1 kWp en uygun konumda yılda yaklaşık 1.578 kWh/kWp üretir (PVGIS). Bu değeri üst sınırda 4,3207 TL/kWh, alt sınırda 1,8958 TL/kWh ile çarptığınızda, 1 kWp’nin vergiler hariç yıllık kazanç aralığını elde edersiniz.

Sitedeki yaklaşım: eşik maliyet

Maliyet verisi olmadığı için her il sayfası geri ödemeyi tersinden sunar. Önce 1 kWp’nin yıllık kazancının alt ve üst sınırı hesaplanır, ardından şu formül uygulanır:

Eşik maliyet (TL/kWp) = hedef geri ödeme süresi (yıl) × kWp başına yıllık kazanç (TL)

İl sayfalarındaki tablo, 5, 7, 10 ve 15 yıllık hedefler için bu eşiği hem “öz tüketim yok” hem “tamamı öz tüketim” senaryosunda verir. Kullanımı basittir: teklifinizdeki toplam tutarı kurulu güce bölerek kWp başına fiyatı bulun. Bu fiyat, örneğin 10 yıllık eşiğin altındaysa sistem 10 yıldan kısa sürede kendini öder. Eşikler bakım giderini ve tarife değişimini içermez.

Aynı mantığı tersinden de kurabilirsiniz: kWp başına fiyatınızı kWp başına yıllık kazanca böldüğünüzde doğrudan geri ödeme süresini bulursunuz. Kendi maliyetiniz, iliniz ve tüketiminizle aylık mahsuplaşmayı da hesaba katan sonuç için amortisman süresi hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.

İki sınırın arasını tahmin etmek

Gerçek kazancı yaklaşık bulmanın pratik yolu, üretimin ne kadarının kendi tüketiminizde kullanılacağını, yani öz tüketim payını tahmin etmektir:

kWh başına ortalama değer ≈ öz tüketim payı × üst sınır + (1 − öz tüketim payı) × alt sınır

Örneğin yıllık üretimin dörtte üçünün tüketimde kullanıldığı, dörtte birinin satıldığı bir hanede ortalama değer, üst sınıra alt sınırdan üç kat daha yakın olur. Bu yaklaşım konutta düşük ve yüksek kademe ayrımını tek bir değere indirger; kademesi hiç aşılmayan hanelerde üst sınır yerine düşük kademe toplamı olan 2,919 TL/kWh kullanılmalıdır. Aylık ayrıntıyla kesin sonucu hesaplayıcı verir.

Öz tüketim payını belirleyen etkenler şunlardır:

• Sistemin yıllık tüketime göre büyüklüğü: sistem büyüdükçe satılan pay artar.
• Mahsuplaşma türü: konutta aylık, işyerinde saatlik hesap yapılır; saatlik hesapta aynı sistemin satılan payı daha büyüktür.
• Tüketimin mevsimlere dağılımı: yazın tüketimi artan hanelerde yaz fazlası küçülür.

Ömür, yaşlanma ve bakım

Geri ödeme süresi tek başına yeterli değildir; sistemin geri ödemeden sonra ne kadar daha çalışacağı da önemlidir. Sitede ömür 25 yıl kabul edilir: Fraunhofer ISE’nin Photovoltaics Report’u, çatı sistemlerinin enerji geri ödeme süresi hesabında 25 yıllık sistem ömrü, yıllık ortalama %0,7 bozulma, başlangıçta %80 ve ömür boyunca ortalama %73,6 performans oranı varsayar.

Panel yaşlanması üretim tarafında zaten hesaba katılmıştır. PVGIS kılavuzu, varsayılan %14 sistem kaybının kablo ve inverter kayıplarını, kirlenmeyi ve ömür boyunca panel gücündeki düşüşü kapsadığını belirtir; yıllık ortalama üretimin ilk yıllara göre birkaç yüzde düşük olacağını söyler. Bu yüzden sitedeki hesaba ayrıca yıllık düşüş eklenmez.

Bakım gideri için sitede sabit bir oran kullanılmaz; hesaplayıcıdaki “yıllık gider” alanına kendi tahmininizi girersiniz. Karşılaştırma için bir referans: PVGIS’in elektrik maliyeti hesabı, bozulan bileşenlerin değişimi gibi bakım giderlerini her yıl ilk yatırım tutarının %2’si olarak varsayar. Ömür boyu net kazanç ise şöyle bulunur: (yıllık tasarruf − yıllık gider) × 25 − sistem maliyeti.

Sonucu değiştiren etkenler

1. Vergiler: Hesaplar EPDK’nın vergiler hariç tarifesiyle yapılır. Faturadaki vergi ve fonlar tüketilen kWh’e bağlı olduğu için gerçek tasarruf daha yüksek çıkar; bkz. vergiler hesaba katılıyor mu.
2. Tarife değişimi: EPDK tarifeleri dönem dönem değişir; tasarruf aktif enerji ve dağıtım bedeliyle birlikte değişir.
3. Satış süresi: İhtiyaç fazlası, tesisin şebekeye enerji vermeye başladığı tarihten itibaren on yıl süreyle görevli tedarik şirketince satın alınır; sonrasına ilişkin usul ve esasları Cumhurbaşkanı belirler (md. 26/4). Fazla satışına dayanan hesaplarda bu süre dikkate alınmalıdır.
4. Yön, eğim ve gölge: Sitedeki üretim, en uygun konumlu ve gölgesiz bir çatıyı varsayar. Doğu ya da batı çatıda ve gölgeli yüzeylerde üretim, dolayısıyla tasarruf düşer.
5. Boyut: Tüketimin çok üzerinde bir sistemde fazla üretim alt sınırdan değerlenir ve kWp başına ortalama kazanç azalır; boyut seçimi için sistem boyutlandırma rehberine bakın.