Çatı GES boyutlandırma: kaç kWp gerekir?

Çatı GES’in boyutu tek bir formülle başlar: gereken kurulu güç (kWp) = yıllık tüketim (kWh) ÷ özgül üretim (kWh/kWp). Özgül üretim, ilinizde en uygun yön ve eğimdeki 1 kWp’lik bir sistemin yılda ürettiği elektriktir; PVGIS’e göre 81 il merkezinde 1.047–1.642 kWh/kWp arasında değişir, ortancası 1.470 kWh/kWp düzeyindedir. Formülün verdiği sonuç, ardından sözleşme gücü, mahsuplaşma türü ve çatı alanıyla sınanır.

1. Yıllık tüketimi bulun

En güvenilir kaynak son on iki aylık faturalarınızdır. Aylık kWh değerlerini toplayın; mevsimlik farkları da not edin, çünkü konutta mahsuplaşma aylık yapıldığı için kış ve yaz tüketimi ayrı ayrı önem taşır (Yönetmelik md. 26/20). Yeni taşındıysanız önceki kullanıcının faturaları sizin kullanım alışkanlığınızı yansıtmayabilir; birkaç aylık kendi tüketiminizle karşılaştırın.

Faturalarınız elinizde değilse ilinizin ortalamasıyla başlayabilirsiniz. EPDK verilerine göre Türkiye’de mesken abonesi başına yıllık ortalama tüketim yaklaşık 1.800 kWh’tir; il ortalamaları ise Erzurum’da 1.178, Ankara’da 1.905, İstanbul’da 1.908, Antalya’da 2.444, Şırnak’ta 3.165 kWh’tir (EPDK 2025 raporu). Bütün iller mesken tüketimi sayfasında.

2. İlinizin özgül üretimini alın

Özgül üretim, sistemin boyutundan bağımsız olarak konumun verimini gösterir; kavram özgül üretim maddesinde açıklanıyor. Sitedeki değerler PVGIS 5.3’ten, 1 kWp kristal silisyum sistem, %14 sistem kaybı ve arkası havalanan montaj varsayımıyla alındı.

Bu değer en uygun yön ve eğimi varsayar. Çatınız doğuya ya da batıya bakıyorsa, eğimi farklıysa ya da gölge alıyorsa özgül üretimi buna göre düşürün. Örneğin 30° eğimli doğu çatıda il merkezlerinde en uygun üretimin %79–85’i elde edilir (PVGIS, 2026 sorgusu); oranlar çatı yönü ve eğimi rehberinde, gölge etkisi gölgelenme ve ufuk rehberinde.

3. Formülü uygulayın: il örnekleri

EPDK il ortalaması kadar tüketen bir hanenin yıllık tüketimini en uygun konumlu bir sistemle karşılaması için gereken güç:

İl	Ortalama mesken tüketimi (EPDK 2025)	Özgül üretim (PVGIS)	Gereken güç
Erzurum	1.178 kWh	1.448 kWh/kWp	≈ 0,8 kWp
Ankara	1.905 kWh	1.484 kWh/kWp	≈ 1,3 kWp
İstanbul	1.908 kWh	1.372 kWh/kWp	≈ 1,4 kWp
Antalya	2.444 kWh	1.642 kWh/kWp	≈ 1,5 kWp

Tablodaki güçler, il ortalamasının bir örneğidir; kendi faturanızdaki tüketim bundan belirgin biçimde farklı olabilir. Aynı hesabı ilinizi ve tüketiminizi girerek kaç kWp gerekir aracıyla yapabilirsiniz.

4. Yasal sınırlarla karşılaştırın

Formülün sonucu, yönetmelikteki tavanlardan hangisi küçükse ona göre kırpılır:

• Sözleşme gücü: Tüketimle aynı ölçüm noktasında kurulan tesislerde kurulu güç, bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücünü aşamaz (md. 11/3, md. 7/10).
• 25 kW’a kadar tip proje: Sözleşme gücü içinde kalan, üretimi ve tüketimi aynı noktadan bağlı 25 kW’a kadar tesisler basitleştirilmiş usulle değerlendirilir (md. 11/1); ayrıntı 25 kW’a kadar çatı GES rehberinde.
• Sözleşme gücünün iki katı: Sanayi, belediye ve tarımsal sulama tesisleri bu sınıra kadar kurabilir (md. 5/1-h).
• Yıllık tüketimin iki katı: Mesken dışındaki ilişkilendirmelerde yıllık üretim, ilişkili tüketimin iki katını geçemez (md. 26/17); bkz. yıllık üretim sınırı.
• Mekanik ve elektriksel güç: 12 Mayıs 2019’dan itibaren çağrı mektubu alan tesislerde talep edilen mekanik kurulu güç, rüzgâr tesisleri hariç, elektriksel kurulu gücün iki katını aşamaz (md. 17/7). Teklifte panel toplam gücü ile inverter gücünün ayrı yazılmasını isteyin.

5. Mahsuplaşma türüne göre ayarlayın

Konut (aylık mahsuplaşma): Her ay kendi içinde kapandığı için yıllık tüketimi tam karşılayan sistem bile yazın fazla üretir, kışın açık verir. Fazla üretim, şebekeden çekilen yüksek kademe kWh’in toplam bedelinden daha düşük bir fiyattan satılır; bu yüzden yıllık tüketimin çok üzerine çıkmak kWh başına kazancı azaltır. Ayrıntı mesken kademe sistemi rehberinde.

İşyeri (saatlik mahsuplaşma): Mahsuplaşma her saat için ayrı yapıldığından (md. 26/1) boyutu yıllık toplam değil, gündüz saatlerindeki yük belirler. Öğle saatlerinde tüketimi aşan üretim ihtiyaç fazlası olur; hafta sonu kapalı bir işyerinde bu pay daha da büyür.

6. Panel sayısı ve çatı alanı

Kurulu güç bulunduktan sonra panel sayısı basit bir bölmedir: panel sayısı = kWp × 1.000 ÷ panel gücü (Wp), sonuç yukarı yuvarlanır. 5 kWp’lik bir sistem, örnek olarak 450 Wp’lik panellerle 12 panel gerektirir. Hesabı panel ölçüleri ve toplam modül alanıyla birlikte panel sayısı aracı yapar.

Ters yönden, çatı alanından güce gitmek de mümkündür. PVGIS kılavuzu, etiket gücü bilinmeyen modüller için tepe gücün alan ile yüzde cinsinden dönüşüm veriminin çarpımının yüze bölünmesiyle bulunabileceğini belirtir. Buradaki alan, çerçeve ve bakım aralıkları düşüldükten sonraki net modül alanıdır. Çatı alanından kWp aracı bu hesabı ilinizin üretim verisiyle birleştirir.

Baştan sona örnek: İzmir’de batıya bakan çatı

Yıllık tüketimi faturalara göre 3.600 kWh olan, mesken aboneliğindeki bir hane düşünelim. Çatı 30° eğimli ve batıya bakıyor, gölge yok, sözleşme gücü 7 kW (değerler örnek amaçlıdır).

1. İzmir il merkezinde en uygun konumlu 1 kWp yılda yaklaşık 1.580 kWh/kWp üretir (PVGIS, 2026 sorgusu).
2. 30° batı yönünde İzmir için oran %81’dir; çatıya özgü üretim yaklaşık 1.280 kWh/kWp olur.
3. Gereken güç: 3.600 ÷ 1.280 ≈ 2,8 kWp.
4. 450 Wp’lik örnek panellerle 2.800 ÷ 450 ≈ 6,2 çıkar; yukarı yuvarlanınca 7 panel, yani yaklaşık 3,15 kWp kurulur.
5. 3,15 kWp, 7 kW’lık sözleşme gücünün altında ve 25 kW’ın çok altındadır; tesis basitleştirilmiş sürece uygundur. Mesken aboneliği olduğu için yıllık üretimin tüketimin iki katını geçmemesi kuralı uygulanmaz.

Aynı hane çatının güneye bakan bir yüzeyini kullanabilseydi, gereken güç yaklaşık 2,3 kWp’ye inerdi. Bu fark, yön kararının panel sayısını ve bütçeyi doğrudan etkilediğini gösterir.

Sık yapılan hatalar

• Tek bir ayın faturasıyla hesap yapmak: Kış ve yaz tüketimi çok farklı olabilir; tek bir fatura yıllık tüketimi olduğundan yüksek ya da düşük gösterir.
• Çatı alanının tamamını doldurmak: Alan izin veriyor diye tüketimin çok üzerinde sistem kurmak, konutta fazla üretimin düşük fiyattan satılmasına, işyerinde ise yıllık sınır ve saatlik mahsuplaşma kayıplarına yol açar.
• Gelecekteki tüketimi unutmak: Elektrikli araç, ısı pompası ya da yeni bir cihaz planlanıyorsa, boyutu bugünkü değil beklenen tüketime göre düşünün; ancak yıllık sınırın geçmiş tüketime göre hesaplandığını da hatırlayın.