Rehber
Çatı yönü ve eğimi üretimi ne kadar etkiler?
PVGIS ile 81 ilde 20 farklı eğim–yön kombinasyonu: doğu-batı çatıların, düz ve dik çatıların en uygun konuma göre farkı.
Bir çatı GES’in üretimini ilden sonra en çok etkileyen iki şey, panellerin baktığı yön ve yatayla yaptığı açıdır. Bu sitede her il merkezi için PVGIS’ten 20 farklı konum sorgulandı: 10°, 20°, 30° ve 40° eğim ile doğu, güneydoğu, güney, güneybatı ve batı yönlerinin bütün birleşimleri. Her birleşimin üretimi, PVGIS’in o il için bulduğu en uygun eğim ve yöndeki üretime oranlanarak yüzde olarak verilir. Sonuç kısaca şöyle: güneye bakan eğimli çatı neredeyse kayıpsızdır, doğu ve batı çatılar üretimin beşte dördü civarını korur, düz çatıda hafif eğim bile iyi sonuç verir. Oranlar il merkezi koordinatları için hesaplandı; aynı il içinde farklı bir konumda değerler bir miktar değişebilir.
PVGIS’te eğim ve yön nasıl tanımlanır?
PVGIS kullanım kılavuzuna göre eğim (slope), sabit montajlı modülün yatay düzlemle yaptığı açıdır. Yön (azimut) ise güneye göre ölçülür: 0° güney, −90° doğu, +90° batıdır. PVGIS, istenirse bütün yıl boyunca sabit kalacağı varsayımıyla en yüksek yıllık üretimi veren eğimi ve yönü de hesaplar.
Sitedeki sorgularda il merkezlerinin en uygun eğimi 27° ile 35°, en uygun yönü ise tam güneyin 14° doğusu ile 11° batısı arasında çıktı (PVGIS, 2026 sorgusu). Yani il merkezlerinin hepsinde ideal çatı, güneye bakan ve yaklaşık 30–35° eğimli bir yüzeydir. Bu değerlerin ayrıntısı her il sayfasında yer alıyor.
İl örnekleri: yön ve eğime göre üretim oranı
Aşağıdaki oranlar, en uygun konumdaki üretimin yüzdesidir (PVGIS, 2026 sorgusu; 1 kWp kristal silisyum, %14 sistem kaybı, arkası havalanan montaj):
Tablo iki şeyi gösteriyor. Birincisi, 30° güney yönlü bir çatı her ilde en uygun konuma çok yakındır; aradaki fark birkaç derecelik eğim ve yön sapmasından ibarettir. İkincisi, doğu ile batı arasındaki fark ilden ile değişir. En uygun yönü batıya kayan İstanbul ve Adana’da batı çatı doğudan daha verimlidir; en uygun yönü doğuya kayan Ankara, Muğla, Erzurum ve Giresun’da ise durum tersidir.
Doğu ve batı çatılar
81 il merkezinde 30° eğimli doğu yönlü bir çatı en uygun üretimin %79–85’ini, batı yönlü bir çatı ise %76–85’ini sağlar (PVGIS, 2026 sorgusu). İllerin 47’sinde doğu, 17’sinde batı daha yüksek oran verir; 17 ilde ikisi eşittir. Doğu ve batı yüzeyleri olan beşik çatılarda panelleri iki yüzeye dağıtmak da bir seçenektir; bu düzende üretim günün daha geniş bir bölümüne yayılır.
Farklı yönlere bakan paneller aynı seri diziye bağlanırsa dizinin akımı, o anda en az ışınım alan panellerle sınırlanır. Bu nedenle iki yüzeyli yerleşimde her yönün ayrı MPPT girişine bağlanması ya da panel düzeyinde çözümler değerlendirilir; bkz. mikro inverter.
Düz ve az eğimli çatılar
Düz çatıda paneller genellikle bir konstrüksiyonla eğimlendirilir. 10° eğimle güneye bakan bir düzen, 81 il merkezinde en uygun üretimin %93–97’sini verir (PVGIS, 2026 sorgusu). Eğimi artırmak panel başına üretimi yükseltir, ancak sıralar arasındaki gölge mesafesi de uzar; aynı çatıya daha az panel sığar. Bu denge düz çatı montajı sayfasında ele alınıyor.
40° gibi dik eğimlerdeki oranlar da ilden ile değişir; kendi eğim ve yön birleşiminizin oranını yön ve eğim kaybı hesaplayıcısı il bazında verir. Dik eğim, kışın alçak güneşi daha iyi karşılar; ancak yıllık toplamda en uygun açının üzerine çıkmak üretimi artırmaz, azaltır.
Yön kararı mahsuplaşma türüne göre değişir
Yüzde oranları yalnızca yıllık kWh’i karşılaştırır; üretimin günün hangi saatinde geldiğini göstermez. Bu fark, mahsuplaşmanın aylık mı saatlik mi yapıldığına göre önem kazanır:
- Konut (aylık mahsuplaşma): Ay içindeki toplam üretim toplam tüketimden düşüldüğü için üretimin sabah mı akşamüstü mü geldiği faturayı değiştirmez (Yönetmelik md. 26/20). Konutta belirleyici olan yıllık kWh’tir; güneye bakan yüzey varsa önce o değerlendirilir.
- İşyeri (saatlik mahsuplaşma): Her saat kendi içinde hesaplandığı için üretimin tüketimle aynı saatlere denk gelmesi önemlidir (md. 26/1). Öğleden sonra yoğun çalışan bir işletmede batıya bakan yüzey, yıllık oranı biraz daha düşük olsa bile öz tüketimi artırabilir. Ayrıntı işyeri çatı GES rehberinde.
Sık yapılan hatalar
- Çatının tamamını tek yönlü saymak: Beşik ya da kırma çatılarda her yüzeyin yönü ayrı hesaplanmalı; teklifteki üretim tahmininin hangi yön ve eğimle yapıldığı yazılı olmalıdır.
- En uygun eğim için çatıyı zorlamak: Güneye bakan 30° civarındaki bir çatıda paneli çatıdan farklı bir açıya kaldırmak üretime çok az katkı sağlar; rüzgâr yükü ve montaj karmaşıklığı ise artar.
- Yön kaybını gölgeyle karıştırmak: PVGIS yalnızca tepe ve dağ gibi arazi ufkunu hesaba katar. Komşu bina, baca ya da ağaç gölgesi ayrı bir kayıptır ve gölgelenme ve ufuk rehberinde ele alınıyor.
Montaj biçimi de hesaba girer
PVGIS kılavuzu, modüllerin arkasındaki hava akışı kısıtlandığında modüllerin belirgin biçimde ısınabileceğini (1000 W/m² ışınımda 15 °C’ye kadar) ve bunun verimi düşürdüğünü belirtir. PVGIS bu yüzden iki montaj seçeneği sunar: arkası serbestçe havalanan raflı montaj ve hava akışı olmayan bina entegre montaj. Kılavuza göre kavisli kiremitli bir çatıya, arkasında hava dolaşabilecek şekilde yapılan montaj gibi durumlar bu ikisinin arasında kalır. Sitedeki bütün oranlar raflı montaj varsayımıyla hesaplandı; panellerin çatı kaplamasına gömüldüğü uygulamalarda üretim biraz daha düşük beklenmelidir. Montaj seçenekleri için eğimli çatı montajı sayfasına bakabilirsiniz.
Kendi çatınız için adımlar
- Çatı yüzeyinin baktığı yönü harita ya da pusulayla belirleyin; güneyden sapmayı derece olarak not edin.
- Çatı eğimini ölçün veya yapı projesinden öğrenin.
- Yön ve eğim kaybı aracında ilinizi seçip size en yakın ızgara noktasının oranını görün.
- Oranı ilinizin özgül üretimiyle çarpın. Örneğin Ankara’da 1 kWp en uygun konumda yılda 1.484 kWh/kWp üretir; 30° doğu yönlü bir çatıda bunun yaklaşık %83’ü beklenir.
- Bulduğunuz üretimi yıllık üretim hesaplayıcısıyla aylara dağıtın.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Doğuya ya da batıya bakan çatıya GES kurmak mantıklı mı?
PVGIS verisine göre 30 derece eğimli doğu ya da batı yönlü bir çatı, 81 il merkezinde en uygun konumdaki üretimin yaklaşık yüzde 76 ile 85’ini sağlar. Kayıp gerçektir ama üretimin büyük kısmı korunur; karar, bu üretimin kendi tüketiminize ve tarifenize göre değeriyle verilmelidir.
Düz çatıda panelleri yatay mı koymak gerekir?
Zorunlu değil. 10 derece eğimle güneye bakan paneller il merkezlerinde en uygun konumun yaklaşık yüzde 93 ile 97’sini üretir. Daha dik açı üretimi artırabilir ama sıralar arası gölge ve rüzgâr yükü nedeniyle daha fazla çatı alanı gerektirir.
PVGIS’teki yön açısı nasıl okunur?
PVGIS’te yön açısı güneye göre ölçülür. Sıfır derece güney, eksi doksan derece doğu, artı doksan derece batıdır; eğim ise panelin yatay düzlemle yaptığı açıdır.
Kuzeye bakan çatı için oran neden verilmiyor?
Sitenin PVGIS ızgarası doğu ile batı arasındaki beş yönü kapsar; kuzey yönlü yüzeyler bu ızgarada hesaplanmaz. Kuzeye bakan çatılarda panellerin güneye yönlendirilebildiği bir konstrüksiyon ya da başka bir çatı yüzeyi değerlendirilmelidir.