Çatım kuzeye bakıyorsa GES kurulur mu?

Kuzeye bakan bir çatıya da panel yerleştirilebilir, ama bu yüzeyin ne kadar üreteceğini site hesaplamaz: sitenin PVGIS ızgarası yalnızca doğu, güneydoğu, güney, güneybatı ve batı yönlerini kapsar, kuzey yönü sorgulanmamıştır. Türkiye kuzey yarımkürede olduğundan güneş gün boyunca gökyüzünün güney yarısından geçer; kuzeye eğimli bir yüzey, eğimi arttıkça güneşe daha çok sırtını döner ve daha az doğrudan ışınım alır. Bu yüzden kuzey çatıda önce başka seçenekler değerlendirilmelidir: evin doğu ya da batı yüzeyi, düz bir çatı bölümü ya da düşük eğim.

Sitenin yön verisi neyi kapsıyor?

Her il merkezi için PVGIS 5.3’e iki tür sorgu yapılır. İlki, en uygun eğim ve yönü bulan sorgudur; ikincisi 10°, 20°, 30° ve 40° eğimlerle beş yönde yapılan 20 ek sorgudur. Yön açısı PVGIS kuralıyla tanımlanır: kullanım kılavuzuna göre azimut, modülün tam güneye göre açısıdır; −90° doğu, 0° güney, +90° batıdır. Izgaradaki yönler bu aralıkta kaldığı için kuzeye bakan yüzeyler kapsam dışındadır.

Sonuçlar, o ilin en uygun konumundaki üretime oranla yüzde olarak verilir. Ankara’da en uygun konum 34° eğim ve −5° yöndür, yani neredeyse tam güney. 30° eğimli güney yüzey bu konumun yüzde 100’üne yakın üretir; bu nedenle güneye bakan klasik bir eğimli çatı pratikte en uygun konumdan ayırt edilemez.

Doğu, batı ve güneyin karşılaştırması

81 ilin tamamında 30° eğimli yüzeyler için oranlar şöyledir (PVGIS, 2026 sorgusu):

Yön ve eğim	En düşük oran	En yüksek oran
30° güney	%99 (Erzurum)	%100
10° güney	%93 (Adana)	%97 (Zonguldak)
30° doğu	%79 (Adana)	%85 (Muş)
30° batı	%76 (Giresun)	%85 (İstanbul)

Birkaç il için doğu ve batı ayrıntısı:

• Ankara: doğu %83, batı %80
• İstanbul: doğu %80, batı %85
• İzmir: doğu %81, batı %81
• Trabzon: doğu %82, batı %80
• Hatay: doğu %80, batı %85

İllerin bir bölümünde doğu, bir bölümünde batı biraz öne çıkar; iki yön arasındaki fark çoğu ilde birkaç puanla sınırlıdır. Bu yüzden doğu ya da batı çatı, güney çatının makul bir alternatifidir; kuzey için aynı şey söylenemez. Tüm illerin yön–eğim tabloları il sayfalarında yer alır, örneğin Ankara.

Kuzey yüzey için ne söylenebilir?

Sayı verilemese de ilke açıktır: tamamen yatay bir yüzeyin yönü yoktur ve eğim azaldıkça yönün üretime etkisi de azalır. Tablodaki 10° güney satırı bunu dolaylı olarak gösterir; eğimi en uygun değerin çok altında olan bir yüzey bile güneye baktığında en uygun konumun yüzde 93–97’sini üretir. Kuzeye bakan yüzeyde tersi geçerlidir: eğim arttıkça güneşe sırtını daha çok döner.

Bu nedenle kuzeye bakan ama çok az eğimli bir çatı, kuzeye bakan dik bir çatıya göre çok daha makul bir seçenektir. Kendi çatınızın değerini görmek isterseniz, PVGIS arayüzünde yön açısını güneyden 180 derece uzaklığa girerek sorgu yapabilirsiniz; bu sitenin kapsamı dışındadır ve sonuç, sitenin tablolarıyla aynı varsayımlarla (%14 kayıp, kristal silisyum) karşılaştırılmalıdır.

Somut örnek: Ankara’da 5 kWp

Ankara’da en uygun konumdaki 5 kWp sistem yılda 7.418 kWh üretir (PVGIS, 2026 sorgusu). Oranlar uygulandığında yaklaşık değerler şöyledir:

Yüzey	Oran	Yıllık üretim (yaklaşık)
30° güney	%100	7.418 kWh
10° güney	%93	6.899 kWh
30° doğu	%83	6.157 kWh
30° batı	%80	5.934 kWh
Kuzey	hesaplanmadı	—

Kuzey–güney doğrultusunda mahyası olan bir evde panelleri kuzey yüzeye koymak yerine doğu ve batı yüzeylerine ikiye bölmek, bu tabloya göre en uygun konumun kabaca yüzde 81–82’sini verir. Doğu–batı dağılımı ayrıca üretimi sabah ve akşama yayar; bu, özellikle öz tüketimi saat bazında önemli olan aboneliklerde bir avantaj olabilir.

Bu tabloyu tüketimle birlikte okumak gerekir. EPDK 2025 raporuna göre Ankara’da ortalama mesken tüketimi yılda 1.905 kWh’tir. Yalnızca doğuya bakan bir yüzeydeki 5 kWp sistem bile bu tüketimin üç katından fazlasını üretir. Ortalama bir hane için belirleyici soru çoğu zaman yön değil, sistemin tüketime göre ne kadar büyük kurulduğudur; yön kaybı ise daha küçük bir sistemle aynı tüketimi karşılamayı zorlaştırır.

Yön farkı tasarrufa nasıl yansır?

Üretimdeki yüzde kayıp, tasarrufa her zaman aynı oranda yansımaz. Mesken aboneliklerinde mahsuplaşma aylık yapıldığından, üretimi tüketiminin çok üstünde olan bir hanede kayıp önce ihtiyaç fazlası satışından düşer. Satış fiyatı 189,5808 kr/kWh düzeyindeyken mahsuplaşmayla düşen tüketimin değeri yüksek kademede 432,0708 kr/kWh olduğundan, yön kaybının parasal etkisi üretim kaybının yüzdesinden daha küçük kalabilir. Buna karşılık üretimi tüketimine yakın boyutlandırılmış bir hanede, özellikle kış aylarında, her kayıp kWh doğrudan faturaya yansır.

Kaybı telafi etmek için doğu–batı yüzeylere daha fazla panel koymak da bir seçenektir, ancak bu da sınırlıdır. Kurulu güç bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücüyle sınırlanır; çatı alanı yetse bile sözleşme gücünü aşan bir sistem kurulamaz. Bu sınırın ayrıntısı sözleşme gücü sayfasındadır.

İstisnalar ve dikkat edilecekler

• Gölge: PVGIS arazi ufkunu hesaba katar, ancak komşu bina, baca ve ağaç gölgesini katmaz. Kuzey–güney doğrultusundaki bir çatıda baca ya da çatı sırtının gölgesi doğu–batı yüzeylerini farklı saatlerde etkiler. Bkz. gölgelenme ve ufuk.
• Ara yönler: Izgarada güneydoğu ve güneybatı yönleri de sorgulanmıştır. Çatınız tam doğuya ya da batıya bakmıyorsa, il sayfasındaki yön–eğim tablosunda size en yakın yönün değerini kullanın; pusula ile ölçülen yönün birkaç derece sapması sonucu belirgin biçimde değiştirmez.
• Cephe: Izgaradaki en yüksek eğim 40°’dir; dikey cephe uygulamaları için sitede oran bulunmaz.
• Montaj sıcaklığı: PVGIS kılavuzuna göre arkası havalanmayan modüller daha sıcak çalışır ve verimleri düşer. Çatıya bitişik montajda oranlar biraz daha düşük çıkabilir.
• Taşıyıcı ile yön değiştirme: Düz ya da az eğimli çatıda paneller raflarla güneye yönlendirilebilir; bu durumda sıralar arası gölgelenme ve rüzgâr yükü ayrıca hesaplanmalıdır. Bkz. düz çatı montajı.

Ne yapmalı?

1. Çatınızın her yüzeyinin yönünü ve eğimini ölçün; pusula sapmasını hesaba katın.
2. Yön ve eğim kayıp hesaplayıcısıyla doğu, batı ve güney yüzeylerin ilinizdeki oranlarını karşılaştırın.
3. Kuzeyden başka yüzey yoksa, eğimi düşükse taşıyıcıyla yönlendirme seçeneğini kurulumcuya sorun.
4. Kurulu gücü seçerken sözleşme gücü sınırını ve tüketiminizi birlikte düşünün; ayrıntı çatı yönü ve eğimi rehberindedir.
5. Teklifte hangi yüzey için hangi üretim tahmininin yapıldığını yazılı olarak isteyin.