Sanayi tesislerinde GES: sözleşme gücünün iki katı

Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği, kurulu güç sınırını çoğu tüketici için bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücüne bağlar. Sanayi tesisleri, belediyeler ve bağlı kuruluşları ile tarımsal sulama amaçlı tesisler ise bu sınırın iki katına kadar yenilenebilir üretim tesisi kurabilir; üstelik tesis tüketimle aynı ya da farklı ölçüm noktasında olabilir (Yönetmelik md. 5/1-h). Bu hak, yüksek tüketimli işletmelerin çatı alanıyla sınırlı kalmadan planlama yapabilmesini sağlar.

Kim, hangi sınırla kurabilir?

Sözleşme gücü, bir kullanım yerinin elektrik projesindeki kurulu gücün kullanım faktörüyle çarpılmış hâlidir. Özel trafolu ve tek terimli tarifedeki kullanıcılarda kurulu gücün 0,60 katı (cos φ=1 alınarak), çift terimli tarifedekilerde talep edilen güç esas alınır (md. 4/1-c). Kavramın ayrıntısı sözleşme gücü maddesinde. Yönetmelikteki başlıca durumlar şöyle:

Kim / hangi yol	Kurulu güç üst sınırı	Ölçüm noktası	Dayanak
Sanayi tesisleri	Sözleşme gücünün 2 katı	Aynı ya da farklı	md. 5/1-h
Belediyeler ve bağlı kuruluşları	Sözleşme gücünün 2 katı	Aynı ya da farklı	md. 5/1-h
Tarımsal sulama amaçlı tesisler	Sözleşme gücünün 2 katı	Aynı ya da farklı	md. 5/1-h
Diğer kişiler (aynı bent)	Sözleşme gücü	Aynı ya da farklı	md. 5/1-h
Tüketimle aynı noktada, genel yol	Sözleşme gücü; güneşte yalnızca çatı ve cephe	Aynı	md. 11/3

(h) bendindeki tesisler için genel kurulu güç üst sınırı uygulanmaz (md. 5/6); sınırı sözleşme gücü belirler. Tarımsal sulamaya özgü DSİ onayı gibi ek şartlar tarımsal sulama GES rehberinde ele alınıyor.

Farklı ölçüm noktası ve farklı dağıtım bölgesi

Genel kural, üretim ve tüketim tesislerinin aynı dağıtım bölgesinde olmasıdır; (h) bendi kapsamındaki tesisler ise tüketim tesisinin bulunduğu bölgenin dışında da kurulabilir (md. 5/5). Üretilen enerji, aynı bölgede olma şartı aranmadan aynı kişiye ait tüketim tesislerinde tüketilebilir (md. 28/1). Üretim ve tüketim farklı bölgelerdeyse mahsuplaşmayı piyasa işletmecisi yürütür (md. 26/13).

Farklı noktada kurulan tesiste ölçüm düzeni de değişir: üretim tesisine çift yönlü, tüketim tesisine tek yönlü elektronik sayaç takılır (md. 21/1-b). Üretim sahasındaki yapı ve ekipmanın iç tüketimi, ilişkili tüketim tesislerinin tüketimine eklenerek mahsuplaşmaya dahil edilir (md. 28/4).

Bağlantı: kendi dağıtım varlığı ve trafo

(h) bendindeki tesisler, mevcut dağıtım şebekesinin yanında, başvuru sahibinin kendi tesis edeceği dağıtım varlıkları üzerinden de şebekeye bağlanabilir (md. 7/1). Kurulu güce göre ya da aynı ölçüm noktasındaki kurulumlarda tüketim tesisi iletim seviyesinden bağlıysa bağlantı iletim sistemine yapılır ve işlemleri TEİAŞ yürütür (md. 7/4-c). Toplam 10 MW ve üzeri tesislerde trafo merkezine doğrudan bağlantı ya da fider tahsisi yapılabilir (md. 7/8).

Özel trafosu olan bir fabrika, aynı ölçüm noktasında sözleşme gücünün iki katına kadar tesis kurmak istediğinde, çekiş yönlü sözleşme gücü sabit kalmak kaydıyla trafo güç artışı talep edebilir (md. 7/18). Alçak gerilimden bağlantıda, trafo başvuru sahibine aitse bağlanabilecek kapasite azami trafo gücü kadardır (md. 7/2). Kurulu gücü 50 kW ve üzeri tesislerin şebeke işletmecisinin SCADA kontrol merkezine bağlanması da gerekir (md. 21/7).

Sözleşme gücünü korumak neden önemli?

Kurulumdan sonra da sözleşme gücü izlenir. 12 Mayıs 2019’dan itibaren çağrı mektubu alan ve (h) bendi kapsamındaki sanayi, belediye ya da tarımsal sulama tesisleriyle ilişkili üretim tesislerinde, ilişkili tüketim tesislerinin sözleşme güçleri toplamı (md. 28/5-b):

1. Kurulu güç sözleşme güçleri toplamından büyükse, başvuruya esas sözleşme gücünden,
2. Sözleşme güçleri toplamı kurulu güçten büyükse, kurulu güçten

az olamaz. Bu koşul sağlanmazsa ilgili dönemde üretilen enerji için ödeme yapılmaz ve enerji YEKDEM’e bedelsiz katkı sayılır. Tüketim tesisini değiştirmek ya da ilişkilendirmeyi sonlandırmak da aynı koşullara bağlıdır (md. 28/7).

Mahsuplaşma, yıllık sınır ve satış

• Saatlik mahsuplaşma: Mesken dışındaki tüm ilişkilendirmelerde mahsuplaşma saatlik yapılır (md. 26/1, md. 4/1-ö). İki kat hakkıyla büyütülen bir tesisin öğle saatlerindeki üretimi, o saatteki tüketimi aşarsa fark ihtiyaç fazlası olur. Ayrıntı mahsuplaşma rehberinde.
• Yıllık üretim sınırı: Üretim, ilişkili tüketim tesislerinin yıllık tüketiminin iki katını geçemez; aşan ve şebekeye verilen kısım bedelsiz katkı sayılır (md. 26/17). Sözleşme gücünün iki katı ile yıllık tüketimin iki katı farklı sınırlardır ve ikisi birlikte sağlanmalıdır.
• Fiyat: İhtiyaç fazlası, kendi abone grubunun tek zamanlı aktif enerji bedeli üzerinden on yıl süreyle alınır (md. 26/4). OG ve AG abonelikleri birlikte ilişkilendirilmişse gruplardaki en düşük aktif enerji bedeli esas alınır (md. 28/13).

Başvuru önceliği ve süreler

Şebeke kapasitesinin yetersiz kaldığı güneş ve rüzgâr başvurularında öncelik sırası; üretimin tüketimle aynı ölçüm noktasında olması, tüketim miktarı, sözleşme gücü ve daha önce olumlu görüş almamış olmak kriterleriyle belirlenir (md. 14/6). Sanayi, belediye ve tarımsal sulama tesislerinde öncelik hesabındaki sözleşme gücü iki katı alınır; daha önce ayrılan kurulu güç sözleşme gücünün altındaysa bu uygulama yapılmaz (md. 14/9). Bağlantı anlaşmasından sonra izinlerin ve kabulün tamamlanması için üç yıl süre vardır (md. 19/1-ç).

Gözden kaçan diğer kurallar

• Tüketim kabulde başlamış olmalı: İlişkili tüm tüketim tesislerinin en geç üretim tesisinin kabul tarihinde enerji tüketiyor olması gerekir; tüketim başlayana kadar üretilen enerji için ödeme yapılmaz (md. 28/10). Yeni kurulan fabrikalarda bu takvim özellikle önemlidir.
• Tüketimsiz ay: Kabulden sonra, mücbir sebepler dışında ilişkili tesislerde hiç tüketim olmayan bir ayda üretilen enerji bedelsiz katkı sayılır (md. 28/9).
• Devir: Veraset ve iflas dışında (h) kapsamındaki bir üretim tesisi devredilirse, onunla ilişkili tüketim tesisleri için bu yönetmelik kapsamında yeniden başvuru yapılamaz; üretim ve tüketim tesisinin aynı kişiye birlikte devri bu kuralın dışındadır (md. 10/5).
• Geçici abonelik: İnşa hâlindeki tesislere ait geçici abonelikler dışındaki geçici bağlantılar için üretim tesisi kurulamaz (md. 7/12).

Örnek: Konya’da sözleşme gücü 400 kW olan fabrika

Yıllık tüketimi 1.500.000 kWh, sözleşme gücü 400 kW olan bir sanayi tesisi düşünelim (değerler örnek amaçlıdır):

• Kurulabilecek en yüksek güç: 400 × 2 = 800 kW.
• PVGIS’e göre Konya il merkezinde en uygun konumlu 800 kWp yılda yaklaşık 1.262.520 kWh üretir.
• Yıllık üretim sınırı: 1.500.000 × 2 = 3.000.000 kWh. Tahmini üretim bu sınırın altında kalır.
• Asıl belirleyici, üretimin hangi saatlerde tüketimle örtüştüğüdür; vardiya düzeni ve hafta sonu tüketimi saatlik profilde ayrıca incelenmelidir.

Türkiye’de lisanssız kurulu güç 2025 yılında bir önceki yıla göre %26,99 artarak 24.032,66 MW’a yükseldi (EPDK 2025 raporu); il bazında dağılım lisanssız kurulu güç sayfasında.