Tarımsal sulama için GES: kimler, hangi sınırla?

Tarımsal sulama, lisanssız üretim mevzuatında en çok seçenek tanınan tüketim türlerinden biridir. Sulama pompasının aboneliği kime ait olduğuna, tesisin nereye kurulacağına ve kimin işleteceğine göre beş ayrı yol vardır; bunların sözleşme gücü sınırı, mahsuplaşma sonucu ve ihtiyaç fazlasının satılıp satılamayacağı birbirinden farklıdır. Yanlış yolu seçmek, kurulumdan sonra fazla üretimin hiç ödenmemesiyle sonuçlanabilir.

Kimler, hangi hükümle?

Kim	Sınır	Dayanak
Aboneliği DSİ’ye veya sulama birliklerine ait sulama tesisleri; DSİ ya da DSİ izniyle sulama birlikleri kurar	Sözleşme gücü; birden fazla tesiste sözleşme güçleri toplamı	Yönetmelik md. 5/1-ğ; 6446 s. Kanun md. 14/1-f
Sulama birliklerinin sorumluluğundaki ya da DSİ tasarrufundaki taşınmazlarda, DSİ’nin uygun görüşüyle kurulup birliklerce işletilen tesisler	Sözleşme gücü; aynı ya da farklı ölçüm noktası	md. 5/1-ı
İl özel idarelerinin kurduğu tüzel kişilerin, yalnızca sulamaya hizmet eden şebekenin su kaynağı üzerinde kurduğu tesisler	Teknik imkân ve DSİ uygunluğu	md. 5/1-i
Tarımsal sulama amaçlı tesisler	Sözleşme gücünün iki katı; aynı ya da farklı ölçüm noktası	md. 5/1-h
Tarım arazisinin bir kısmında sulama amaçlı kurulan tesis	Sulama tesisinin sözleşme gücü; DSİ Onay Belgesi zorunlu	md. 11/4

Bir megavatlık kurulu güç üst sınırı (ğ), (h), (ı) ve (i) bentlerindeki tesislere uygulanmaz (md. 5/6). (h) bendi kapsamındaki tesis, tüketim tesisinin bulunduğu dağıtım bölgesi dışında da kurulabilir (md. 5/5). Aynı mantık sanayi ve belediye tesisleri için de geçerlidir; karşılaştırma sanayi tesislerinde sözleşme gücünün iki katı rehberinde.

Sözleşme gücü nasıl sınır olur?

Sözleşme gücü, bir kullanım yerinin projesindeki kurulu gücün kullanım faktörüyle çarpılmış hâlidir; özel trafolu ve tek terimli tarifeye tabi kullanıcılarda kurulu gücün 0,60 katı alınır (md. 4/1-c). Varsayımsal bir örnekle, bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücü 50 kW olan bir sulama kuyusu için:

1. 5/1-(h) yolu: Kurulu güç 100 kW’a kadar çıkabilir. Aynı ölçüm noktasında iki kata kadar tesis kurulacaksa, özel trafolu kişiler çekiş yönlü sözleşme gücü sabit kalmak kaydıyla trafo güç artışı isteyebilir (md. 7/18).
2. 11/4 yolu (tarım arazisi, DSİ Onay Belgesi): Kurulu güç 50 kW’ı geçemez (md. 11/4).
3. (ğ) ve (ı) yolları: Kurulu güç sözleşme gücünden fazla olamaz (md. 7/10).

(h) bendinde ilişkili tüketim tesislerinin sözleşme güçleri toplamı da denetlenir; üretim tesisinin kurulu gücü tüketim tarafının sözleşme gücü toplamından büyükse bu toplam başvuruya esas sözleşme gücünden az olamaz (md. 28/5-b). Daha önce çağrı mektubu alınmış tüketim tesisleri yeni bir (h) bendi başvurusuna konu edildiğinde, öncelik değerlendirmesine esas tüketim formülündeki sözleşme gücü tarımsal sulama tesislerinde iki katı alınır (md. 14/9).

Şebekeye bağlantı

Bağlantı noktasında yeterli şebeke yoksa yönetmelik (h) bendi tesislerine ek bir imkân tanır: dağıtım seviyesinden bağlanacak bu tesisler, mevcut şebekenin yanında, kapasite artışları dâhil olmak üzere başvuru sahibinin tesis edeceği dağıtım varlıkları üzerinden de şebekeye bağlanabilir (md. 7/1). Toplam 10 MW ve üzeri (h) bendi tesisleri için fider tahsisi yapılabilir (md. 7/8). Kurulu gücüne bağlı olarak ya da aynı ölçüm noktasında tüketim tesisi iletim seviyesinden bağlıysa (h) bendi tesisi iletim sistemine bağlanır; bu durumda dağıtım şirketinin yürüttüğü işlemleri TEİAŞ yürütür (md. 7/4). Bağlantı başvurusu ancak mevzuata dayalı gerekçeyle reddedilebilir ve gerekçe yazılı bildirilir (md. 7/1).

Mahsuplaşma ve ihtiyaç fazlası

Tarımsal sulama aboneliği mesken olmadığı için 2019 sonrası tesislerde mahsuplaşma saatlik yapılır (md. 26/1, 26/20). Pompanın çalıştığı saatlerde üretim doğrudan tüketimi karşılar; pompa dururken şebekeye verilen enerji o saatin ihtiyaç fazlasıdır.

Burada iki yol birbirinden ayrılır:

• (ğ), (h), (ı) ve (i) bentleri: Saatlik mahsuplaşma sonucu şebekeye verilen ihtiyaç fazlası, görevli tedarik şirketince on yıl süreyle satın alınır (md. 26/4).
• 11/4 yolu: Bu başvurular 5/1-(ç) bendi kapsamında değerlendirilir (md. 11/4). (ç) bendi tesislerinde mahsuplaşma sonucu şebekeye verilen enerji için ödeme yapılmaz; bedelsiz YEKDEM katkısı sayılır (md. 26/5).

Mesken dışı abonelikler için yıllık üretim sınırı da geçerlidir: bir takvim yılındaki üretim, ilişkili tüketim tesislerinin yıllık tüketiminin iki katını geçemez; sınırın üstünde kalan ihtiyaç fazlası bedelsiz katkı sayılır (md. 26/17). Sulama tüketimi yıldan yıla değişebildiği için sınır bir önceki yılın mahsuplaşma öncesi tüketimine göre hesaplanır; içinde bulunulan yılın tüketimi daha yüksekse o yılın tüketimi esas alınır. Hesap yıllık üretim sınırı rehberinde örnekleniyor.

Fiyat ve tarife

İhtiyaç fazlası fiyatı, YEK Kanunu I sayılı Cetvel (e) bendine göre EPDK’nın ilan ettiği, tüketim tesisinin kendi abone grubuna ait tek zamanlı aktif enerji bedelidir. EPDK tarife tablosunda tarımsal faaliyetler AG ve OG için ayrı satırlarda, tek ve çift terimli olarak yer alır; güncel değerler EPDK tarifeleri sayfasında. Üretim tesisi hem OG hem AG seviyesinden bağlı birden fazla tüketim tesisiyle ilişkilendirilmişse, bu abone gruplarının aktif enerji bedellerinden en düşüğü esas alınır (md. 28/13). Veriş yönlü dağıtım bedelinde Cetvel (e) kapsamındaki lisanssız üreticilere “Lisanssız Üretici 2” tarifesi uygulanır (EPDK tarife tablosu dipnotu).

İlişkilendirilen bütün tüketim tesislerinin aynı abone grubunda olması zorunludur. Tarımsal sulama aboneliğine bir mesken ya da işyeri aboneliği eklenirse, o dönemin üretimi için ödeme yapılmaz (md. 30/6).

Üretim beklentisi

Sulama sezonu yaz aylarına denk geldiğinde, güneşin en güçlü olduğu dönemle pompanın çalıştığı dönem örtüşür. İl merkezleri için PVGIS’in 2026 sorgusuna göre 1 kWp yılda 1.047–1.642 kWh/kWp üretir; örneğin Konya’da bu değer 1.578 kWh/kWp, Şanlıurfa’da 1.600 kWh/kWp. Kendi ilinizin aylık dağılımını yıllık üretim hesaplayıcısıyla görebilirsiniz.

Başvurudan önce kontrol listesi

1. Aboneliğin kime ait olduğunu (DSİ, sulama birliği, kişi) ve hangi bendin uygulanacağını belirleyin.
2. Tarım arazisine kurulacaksa DSİ Onay Belgesi’ni başvurudan önce edinin (md. 11/4).
3. (h) bendinde bağlantı anlaşmasından itibaren izinler ve kabul için üç yıl süre olduğunu hesaba katın (md. 19/1-ç).
4. Panel, invertör ve batarya gibi ana ekipmanın son beş yıl içinde üretilmiş olmasını sağlayın (md. 37/6).
5. Sezon dışı ayları ve yıllık iki kat sınırını gelir hesabına katın.

Kısa yanıt için tarımsal abone GES SSS sayfasına bakabilirsiniz.