Soru–yanıt
Çatı GES CO₂ salımını ne kadar azaltır?
ETKB birleşik marj emisyon faktörüyle 5 kWp sistemin yılda kaçındırdığı CO₂ miktarının hesabı.
Tipik bir 5 kWp çatı GES, bulunduğu ile göre yılda kabaca 3,3 ile 5,1 ton arasında CO₂ salımını önler (PVGIS 2026 sorgusu ve ETKB 2023 faktörüyle). Hesap basittir: kaçınılan CO₂ (ton/yıl) = yıllık üretim (kWh) ÷ 1000 × birleşik marj emisyon faktörü. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın güneş ve rüzgâr santralleri için yayımladığı birleşik marj faktörü 0,6242 tCO₂/MWh (2023) düzeyindedir. Ankara’da 5 kWp sistem yılda 7.418 kWh ürettiği için bu sistem yılda yaklaşık 4,6 ton CO₂’nin önüne geçer. Kendi iliniz ve sistem gücünüz için CO₂ azaltımı hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.
Emisyon faktörü nereden geliyor?
Faktör, Bakanlığın Enerji Verimliliği ve Çevre Dairesi’nin yayımladığı “Türkiye Ulusal Elektrik Şebekesi Emisyon Faktörü Bilgi Formu”ndan alınır. Hesaplama, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin Temiz Kalkınma Mekanizması Tool 07 (sürüm 07.0) yöntemiyle yapılır. Veri seti; TEİAŞ’ın üretim, tüketim ve kayıp istatistiklerini, ulusal sera gazı envanterindeki elektrik üretimi emisyonlarını, santrallerin devreye girme tarihleri, yakıt türleri ve üretim miktarlarını içerir. Hesapta ayrıca santrallerin gönüllü karbon azaltım sertifikası sahipliği ile Temiz Kalkınma Mekanizması Tool 09’daki santral verim değerleri de kullanılır. Form, 2023 hesaplama dönemine aittir ve 26 Aralık 2025’te yayımlanmıştır.
Formda dört değer yer alır:
| Faktör | Formdaki kullanımı | 2023 değeri (tCO₂/MWh) |
|---|---|---|
| Faaliyet temelli marj (OM) | Birleşik marjın hesaplanmasında kullanılır | 0,7134 |
| Gelişim temelli marj (BM) | Birleşik marjın hesaplanmasında kullanılır | 0,3567 |
| Birleşik marj, güneş ve rüzgâr (CM) | Güneş ve rüzgâr santralleri için | 0,6242 tCO₂/MWh (2023) |
| Birleşik marj, diğer yenilenebilir | Diğer yenilenebilir santraller için | 0,5350 |
Kaynak: ETKB bilgi formu, 2023 hesaplama dönemi, 26 Aralık 2025 yayımı. Bakanlık, yenilenebilir kaynaklı üretimle sağlanan sera gazı azaltım hesaplarında kaynak türüne göre hesaplanan birleşik marj faktörlerinin kullanılabileceğini belirtir. Bu yüzden çatı GES için güneş ve rüzgâr satırındaki değer esas alınır.
Faktör neyi ifade eder?
Birleşik marj faktörü, güneşten üretilen her MWh’te o kadar CO₂ salındığı anlamına gelmez. Tersine, yeni bir güneş santralinin ürettiği her MWh ile şebekede kaçınılan emisyonu ifade eder: bu enerji üretilmeseydi şebekedeki başka santrallerin üretmesi gerekecekti. Bu yüzden hesap, üretilen enerjinin evde tüketilmesi ile şebekeye verilmesi arasında ayrım yapmaz.
Hesabın kapsamadığı iki şey vardır:
- Yaşam döngüsü emisyonu: Panellerin, inverterin ve taşıyıcının üretimi ile taşınması sırasında oluşan emisyonlar bu faktörde yoktur.
- Yıllar içindeki değişim: Faktör her yıl yeniden hesaplanır. Şebekenin üretim yapısı değiştikçe aynı 1 MWh’in kaçındırdığı emisyon da değişir.
Hangi faktörü kullandığınız sonucu değiştirir
Aynı üretim için hangi satırın kullanıldığı, sonucu neredeyse iki kat değiştirebilir. Ankara’daki 5 kWp sistem örneğinde, yıllık üretim üç farklı faktörle çarpıldığında şu sonuçlar çıkar:
| Kullanılan faktör | Kaçınılan CO₂ (ton/yıl, yaklaşık) |
|---|---|
| Faaliyet temelli marj (OM) | 5,3 |
| Birleşik marj, güneş ve rüzgâr (CM) | 4,6 |
| Gelişim temelli marj (BM) | 2,6 |
Bakanlığın formu OM ve BM değerlerinin birleşik marjın hesaplanmasında kullanıldığını, yenilenebilir üretimle sağlanan azaltım hesaplarında ise kaynak türüne göre hesaplanan birleşik marjın kullanılabileceğini belirtir. Sitenin tüm hesapları bu nedenle güneş ve rüzgâr için hesaplanan birleşik marjı kullanır. Başka bir kaynakta farklı bir sonuç görürseniz önce hangi faktörün ve hangi yılın değerinin kullanıldığına bakın; “diğer yenilenebilir” satırındaki değer, güneş için hesaplanmış değer değildir.
kWp başına bakış
Karşılaştırmayı sistem büyüklüğünden bağımsız yapmak için kWp başına değer kullanılabilir. Ankara’da 1 kWp yılda 1.484 kWh/kWp üretir; bu da yılda yaklaşık 0,93 ton CO₂ demektir. Yani Ankara’da yılda 1 ton CO₂’yi önlemek için yaklaşık 1,1 kWp kurulu güç gerekir. Antalya’da aynı hedef için gereken güç biraz daha az, Giresun’da ise belirgin biçimde daha fazladır. Bu ölçü, farklı büyüklükteki sistemleri ya da farklı illerdeki tesisleri karşılaştırırken işe yarar. Hesaplayıcıya kurulu gücü girdiğinizde sonuç, bu kWp başına değerin sistem gücüyle çarpımıdır.
5 kWp sistemle iller arası karşılaştırma
Aynı sistem gücüyle kaçınılan CO₂, doğrudan ilin güneş üretimine bağlıdır. Aşağıdaki tabloda yıllık üretim PVGIS verisinden gelir; kaçınılan CO₂ değerleri ise 2026 sorgusu ve 2023 faktörüyle hesaplanıp yuvarlanmıştır:
| İl | 5 kWp yıllık üretim | Kaçınılan CO₂ (ton/yıl, yaklaşık) |
|---|---|---|
| Antalya | 8.208 kWh | 5,1 |
| Van | 8.092 kWh | 5,1 |
| İzmir | 7.899 kWh | 4,9 |
| Konya | 7.891 kWh | 4,9 |
| Ankara | 7.418 kWh | 4,6 |
| İstanbul | 6.859 kWh | 4,3 |
| Trabzon | 5.507 kWh | 3,4 |
| Giresun | 5.233 kWh | 3,3 |
En yüksek ve en düşük üreten iller arasındaki fark, kaçınılan CO₂’de de aynı oranda görülür: 1 kWp sistemin yıllık üretimi il merkezlerinde 1.047–1.642 kWh/kWp aralığındadır. Tüm illerin sıralaması il karşılaştırma tablosunda yer alır.
Somut örnek: 25 yıl boyunca
Sitenin ömür varsayımı 25 yıldır. Faktörün bugünkü değerinde sabit kaldığı basit bir varsayımla, Ankara’daki 5 kWp sistem 25 yılda yaklaşık 116 ton CO₂’nin önüne geçer; aynı sistem Antalya’da yaklaşık 128 ton, Giresun’da yaklaşık 82 ton eder. Bu sayılar yalnızca büyüklük fikri verir; faktör yıllar içinde değişeceği için gerçek toplam farklı olacaktır. Üretim tarafında ise ayrıca bir düşüş uygulanmaz: PVGIS’in kayıp varsayımı ömür boyu ortalama panel yaşlanmasını zaten kapsadığından, yıllık üretimin 25 katı ömür boyu toplam için makul bir yaklaşımdır.
Kaçınılan CO₂’yi düşüren etkenler, üretimi düşüren etkenlerle aynıdır:
- Çatının güney yerine doğu ya da batıya bakması: yön ve eğim kaybı
- Komşu bina, baca ya da ağaç gölgesi
- Kirlenme ve bakım eksikliği
Yıllık üretimi yüzde 20 düşük olan bir çatıda kaçınılan CO₂ de yüzde 20 düşük olur; hesap doğrusaldır.
Aynı mantık tersine de işler: sözleşme gücünüz ve tüketiminiz izin veriyorsa kurulu gücü artırmak, kaçınılan CO₂’yi aynı oranda büyütür. Meskende yıllık üretimin tüketimin iki katını geçemeyeceği kural uygulanmaz; mesken dışı aboneliklerde ise bu sınırın üstündeki ihtiyaç fazlası bedelsiz sayılsa da, sitenin hesabı üretimin tamamını esas aldığı için bu enerji de kaçınılan CO₂’ye dahil edilir.
Ne yapmalı?
- İlinizi ve kurulu gücünüzü CO₂ azaltımı hesaplayıcısına girin.
- Çatınızın yön ve eğimine göre üretimi yıllık üretim hesaplayıcısıyla düzeltin; kaçınılan CO₂ aynı oranda değişir.
- İşletmedeki sisteminizin gerçek yıllık üretimini izleme verisinden alıp aynı formülle hesaplayın; bu, tahmin yerine ölçülen üretime dayalı bir sonuç verir.
- Birleşik marj kavramının ayrıntısı için karbon azaltımı rehberini okuyun.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Kaçınılan CO₂ nasıl hesaplanıyor?
Sistemin yıllık üretimi megavatsaate çevrilir ve ETKB’nin Türkiye ulusal elektrik şebekesi için yayımladığı birleşik marj emisyon faktörüyle çarpılır. Güneş ve rüzgâr için ayrı hesaplanan faktör kullanılır.
Ürettiğim elektriği satarsam CO₂ azaltımı yine sayılır mı?
Hesap üretime dayanır; üretilen enerjinin kendi tüketiminizde kullanılması ya da şebekeye verilmesi sonucu değiştirmez. Her iki durumda da şebekedeki başka bir üretimin yerini aldığı kabul edilir.
Panellerin üretimi sırasında oluşan emisyon hesaba dahil mi?
Hayır. Birleşik marj faktörü şebeke elektriğinin yerine geçen üretimle kaçınılan emisyonu ifade eder; panellerin, inverterin ve taşıyıcının üretiminden kaynaklanan yaşam döngüsü emisyonları bu hesabın konusu değildir.
Emisyon faktörü her yıl değişir mi?
Faktör yıllık olarak hesaplanır; sitedeki değer 2023 hesaplama dönemine aittir ve Bakanlığın 26 Aralık 2025’te yayımladığı bilgi formundan alınmıştır. Yeni dönem yayımlandığında sitedeki hesaplar güncellenir.