Kurşun asit batarya: jel ve AGM

Kurşun asit batarya, elektrik depolamanın en eski ve en tanıdık kimyasıdır; otomobil aküsünden kesintisiz güç kaynağına kadar pek çok yerde kullanılır. Çatı GES’te lityum kimyalarının yanında daha ağır, deşarj derinliğine daha duyarlı ama yapısı iyi bilinen bir seçenek olarak durur. Belirleyici özelliği derin deşarja dayanıksızlığıdır: PVGIS kullanım kılavuzu, özellikle kurşun asit bataryaların sık sık tamamen boşaltıldığında hızla yıprandığını yazar ve şebekeden bağımsız sistem hesabında varsayılan deşarj kesme sınırını %40 olarak, kurşun asit teknolojisine karşılık gelecek şekilde tanımlar. Lityum iyon için örnek olarak %20 gibi daha düşük bir sınır verilebileceğini belirtir.

Jel, AGM ve sulu tip: yapısal farklar

Kurşun asit ailesinin üç yaygın türü, elektrolitin nasıl tutulduğuna göre ayrılır. Aşağıdaki tablo sayısal performans değil, yapı ve bakım farkı gösterir; çevrim ömrü ve verim gibi değerler her ürünün kendi veri sayfasından okunmalıdır.

Tür	Elektrolit	Bakım	Kurulumda dikkat
Sulu (açık) tip	Serbest sıvı	Periyodik saf su takviyesi, hücre kontrolü	Şarjda çıkan gaz için havalandırılan ayrı alan
AGM	Cam elyaf keçeye emdirilmiş	Su eklenmez, kapalı ve valf ayarlı	Aşırı şarj gerilimine karşı doğru şarj profili
Jel	Silikayla jel kıvamına getirilmiş	Su eklenmez, kapalı ve valf ayarlı	Şarj akımı ve gerilimi üretici sınırında tutulmalı

Kapalı tiplerde de aşırı şarj durumunda valf üzerinden gaz çıkabilir; bu yüzden “bakım gerektirmez” ifadesi, havalandırmanın ve doğru şarj ayarının gereksiz olduğu anlamına gelmez.

Deşarj derinliği ve kullanılabilir kapasite

PVGIS, batarya kapasitesinin tam doluyken tam boşa kadar olan nominal değer olarak girilmesini ister; sistem bataryayı daha erken devreden çıkarsa bile. Enerji kapasitesi, gerilim ile amper-saat kapasitesinin çarpımıdır. Varsayımsal bir örnek:

1. Nominal değer: 48 V ve 200 Ah etiketli bir banka için 48 × 200 = 9.600 Wh, yani 9,6 kWh.
2. PVGIS’in kurşun asit varsayımı olan %40 kesme sınırıyla bataryanın alt kısmı kullanılmaz: 9,6 × 0,60 = 5,76 kWh kullanılabilir.
3. Aynı nominal kapasitede %20 kesme sınırı kullanılan bir lityum iyon bankada 9,6 × 0,80 = 7,68 kWh kullanılabilir.

Bu fark, aynı kullanılabilir enerji için kurşun asit bankanın daha büyük nominal kapasiteyle, dolayısıyla daha fazla hacim ve ağırlıkla kurulması gerektiği anlamına gelir. PVGIS, şebekeden bağımsız sistemlerde batarya, inverter ve bileşen yaşlanması kayıplarını da içeren toplam performans oranını 0,67 olarak alır ve bunu temkinli bir tahmin olarak niteler. Kendi değerlerinizle hesap için batarya kapasitesi hesaplayıcısı deşarj derinliğini ve verimi ayrı girdiler olarak alır.

Şebeke bağlantılı çatı GES’te bataryanın yeri

Şebekeye bağlı bir çatı tesisinde batarya zorunlu değildir; ne işe yarayacağı abonelik türüne göre değişir. 12 Mayıs 2019’dan itibaren çağrı mektubu alan ve mesken aboneliğiyle ilişkili tesislerde mahsuplaşma aylık yürütülür (Yönetmelik md. 26/20). Bu durumda gündüz şebekeye verilen enerji ile akşam çekilen enerji aynı ay içinde zaten netleştiği için bataryanın faturaya katkısı sınırlı kalabilir. Diğer tesislerde mahsuplaşma saatlik yapılır (md. 26/1); orada gündüz fazlasını akşama taşımak daha belirgin bir etki yaratabilir. Ayrıntılar aylık ve saatlik mahsuplaşma sayfasında.

Bataryanın ikinci işlevi kesinti anında besleme sağlamaktır. Yönetmelik, kısa devre arızasında ya da şebeke enerjisiz kaldığında üretim tesisinin bağlantı noktasından şebekeden izole edilmesini ve şebekeye enerji vermemesini şart koşar; izole kalan tesis ise kendi tüketim bölümünü şebekeden bağımsız besleyebilir (md. 6/4). Bunun için izolasyonu yapabilen bir hibrit inverter ve yedeklenecek devrelerin ayrı bir panoda toplanması gerekir. Konunun bütünü şebeke kesintisinde GES rehberinde anlatılıyor.

Mevzuat: depolama ünitesi için şartlar

2 Nisan 2026 değişikliğiyle lisanssız üretim yönetmeliğine eklenen depolama maddesi ve depolama yönetmeliği, kimyadan bağımsız olarak kurşun asit bankalar için de geçerlidir:

• Lisanssız üretim tesisine bütünleşik depolama ünitesi, üretim tesisinin elektriksel gücüne kadar kurulabilir (Yönetmelik ek md. 3/1).
• Depodan şebekeye verilen enerji için ödeme yapılmaz; depodan verilen miktar tespit edilemezse ihtiyaç fazlasının tamamı için ödeme yapılmaz ve bu enerji YEKDEM’e bedelsiz katkı sayılır (ek md. 3/2; Depolama Yönetmeliği md. 4/3).
• Depolama ünitesinin kabulünde %10 tolerans uygulanır (ek md. 3/3).
• Batarya dahil ana ekipmanın son beş yıl içinde üretilmiş olması zorunludur (Yönetmelik md. 37/6). Ayrıntı: ekipman üretim yılı şartı.
• Tüketim tesisine bütünleşik depolamada uygun bağlantı görüşü, sözleşme gücünün aşılmaması ve aynı ölçüm noktası şartı aranır; tesis yalnızca o tüketim tesisinin ihtiyacı için kurulabilir (Depolama Yönetmeliği md. 6/1 ve 6/3).
• Kesinti anında kullanılmak üzere kurulan kesintisiz güç kaynakları depolama yönetmeliğinin kapsamı dışındadır (Depolama Yönetmeliği md. 1/2).
• Projelendirme, kurulum ve kabul ilgili teknik mevzuat ve standartlara göre yürütülür; can ve mal güvenliği açısından riskli durumlarda ünite bildirim beklenmeden şebekeden ayrılabilir (Depolama Yönetmeliği md. 9).

Projede ve veri sayfasında bakılacaklar

Kablo kesiti, sigorta değeri, şarj gerilimleri ve çevrim ömrü gibi değerler ürüne ve projeye özgüdür; bu sayfada sayı verilmemesinin nedeni budur. Teklif ve veri sayfası incelenirken şu kalemler sorulmalıdır:

Kalem	Nereden okunur	Neden önemli
Nominal kapasite ve hangi deşarj süresine göre verildiği	Batarya veri sayfası	Kapasite, deşarj hızına göre farklı etiketlenebilir
İzin verilen deşarj derinliği ve buna bağlı çevrim ömrü	Batarya veri sayfası	Kullanılabilir enerjiyi ve değişim aralığını belirler
Şarj profili ayarları	Batarya ve inverter kılavuzu	Yanlış profil jel ve AGM’de erken yıpranmaya yol açar
Çalışma sıcaklığı aralığı	Batarya veri sayfası	Kurulum yeri seçimini etkiler
Üretim tarihi	Etiket ve fatura	Beş yıl şartı kabulde kontrol edilir
Batarya ile inverter arasındaki DC koruma ve ayırıcı	Elektrik projesi	Kısa devre enerjisi yüksek bir kaynaktır
Zemin taşıma ve yerleşim	Statik ve mimari kontrol	Kurşun asit bankalar ağırdır

Sahada sık görülen hatalar da aynı tabloya bağlanır: farklı yaşta ya da farklı kapasitede aküleri aynı bankada seri veya paralel bağlamak, en zayıf hücrenin tüm bankayı sınırlamasına yol açar. İnverterde kurşun asit yerine başka bir kimya profili seçili bırakmak, bankanın sürekli eksik ya da aşırı şarj edilmesine neden olur. Bankayı güneş alan, sıcak bir çatı arasına yerleştirmek ise ömrü kısaltan bir başka etkendir.

Kurşun asit ile LFP batarya arasında seçim yaparken yalnızca nominal kapasite değil, kullanılabilir kapasite ve bakım yükü birlikte karşılaştırılmalıdır. Bataryanın gerekli olup olmadığı sorusu için batarya şart mı sayfasına bakabilirsiniz.