Rehber
YEKDEM nedir, lisanssız üreticiyi nasıl etkiler?
Yenilenebilir enerji destekleme mekanizması, ihtiyaç fazlası enerjinin YEKDEM kapsamında değerlendirilmesi ve bedelsiz katkı halleri.
YEKDEM, Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması’nın kısaltmasıdır. 5346 sayılı YEK Kanunu mekanizmayı, yenilenebilir kaynaklardan üretim yapanların yararlanabileceği fiyat, süre, miktar ve ödemelere ilişkin usul ve esasları içeren destekleme mekanizması olarak tanımlar (YEK Kanunu md. 3). Çatı GES sahibi için anlamı şudur: kendi tüketiminin üzerinde üretip şebekeye verdiği elektrik, bölgesindeki görevli tedarik şirketi aracılığıyla YEKDEM kapsamında değerlendirilir (Yönetmelik md. 5/2). Aynı mekanizma, belirli durumlarda şebekeye verilen enerjinin hiç ödenmemesini de düzenler; buna bedelsiz katkı denir.
Yönetmelikteki tanım
Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği YEKDEM’i daha somut tanımlar: lisanslı yenilenebilir üreticilerin bizzat veya toplayıcı aracılığıyla, lisanssız üreticilerin ise bölgelerindeki görevli tedarik şirketi veya toplayıcı aracılığıyla yararlanabileceği fiyat, süre ve ödeme esaslarını içeren mekanizma (md. 4/1-ü). Toplayıcı ifadeleri 25 Kasım 2025 değişikliğiyle eklenmiştir. Görevli tedarik şirketinin rolü için görevli tedarik şirketi maddesine bakabilirsiniz.
Lisanssız üretici mekanizmaya nasıl bağlanır?
Kanuni dayanak. Kendi tüketim ihtiyacı için yenilenebilir kaynaktan üretim yapan lisanssız üreticiler, ihtiyaçlarının üzerindeki üretimi şebekeye verdiklerinde I sayılı Cetveldeki fiyatlardan on yıl süreyle yararlanabilir. Görevli tedarik şirketinin bu enerjiyi satın alması zorunludur ve enerji YEKDEM kapsamında üretilmiş sayılır (YEK Kanunu md. 6/A).
Fiyat. 10 Mayıs 2019’dan itibaren çağrı mektubu almaya hak kazanan lisanssız tesisler için Cetveldeki fiyat, EPDK’nın ilan ettiği kendi abone grubuna ait perakende tek zamanlı aktif enerji bedelidir (YEK Kanunu I sayılı Cetvel, e bendi). Yönetmelik bunu somutlaştırır: ilişkili aboneliklerin tamamı Mesken AG grubundaysa yüksek kademe tarife esas alınır (md. 28/11). Bugünkü değer 189,5808 kr/kWh olarak uygulanır (4 Nisan 2026, vergiler hariç). Kamu ve özel hizmetler grubunda kademe için belirlenen fiyat, kalan miktar için AG yüksek kademesi esas alınır (md. 28/12).
Süre ve ödeme. 12 Mayıs 2019’dan itibaren çağrı mektubu alan tesislerde her saatte şebekeye verilen ihtiyaç fazlası, tesisin şebekeye enerji vermeye başladığı tarihten itibaren on yıl süreyle satın alınır (md. 26/4). Piyasa işletmecisi ödeme tutarını hesaplar; görevli tedarik şirketi kendisine ödeme yapılan ayı izleyen ayın en geç beşinci iş günü üreticiye öder (md. 26/6 ve 26/7). Ödemede temerrüt halinde gecikme zammı iki katı uygulanır (md. 26/10).
Satış yasağı. Lisanssız üreticiler yönetmelik kapsamındaki üretimleri için ikili anlaşma yapamaz, organize toptan piyasalarda satış yapamaz (md. 24/5).
On yıldan sonra. YEK Kanunu, on yıllık süresini bitiren lisanssız tesislere iki yol tanır: koşullarını sağlayarak lisanslı üretime geçmek ya da lisanssız üretime devam etmek. Devam edenlerin fazlası için fiyat, piyasa takas fiyatını geçmemek üzere Cumhurbaşkanınca belirlenir (YEK Kanunu md. 6). Yönetmelik ayrıca on yıllık alım garantisini dolduran tesislerin toplayıcı portföyüne katılabileceğini düzenler (Ek Madde 2/1). Fazla satışın pratik adımları için ihtiyaç fazlası enerji satışı rehberine bakın.
Bedelsiz katkı nedir?
Yönetmelik birçok durumda aynı formülü kullanır: şebekeye verilen enerji, görevli tedarik şirketi tarafından üretilip sisteme verilmiş kabul edilir, bu enerji için piyasa işletmecisi ve görevli tedarik şirketi hiçbir ödeme yapmaz ve enerji YEKDEM’e bedelsiz katkı olarak dikkate alınır. Üretici, o enerjiyi mekanizmaya karşılıksız bırakmış olur.
Bedelsiz katkı halleri
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Kabul öncesi, kabul süreci ve testler sırasında verilen enerji | Bedel talep edilemez | md. 18/3 |
| Sistem kullanım anlaşması bir ay içinde imzalanmazsa | Şebekeden ayrılana kadarki üretim ödenmez | md. 19/4 |
| Md. 5/1 (ç) ve (d) bentleri kapsamındaki tesislerin fazlası | Ödeme yapılmaz | md. 26/5 |
| Mesken dışı abonede yıllık üretimin tüketimin iki katını aşması | Sınırın üzerindeki fazla ödenmez | md. 26/17 |
| Sözleşme gücü toplamının kurulu güç koşulunu sağlamaması | İlgili dönemin üretimi ödenmez | md. 28/5, 28/6 |
| Tüketim tesisinin bildirimsiz değiştirilmesi | İlgili dönemin üretimi ödenmez | md. 28/7 |
| İlişkili abonelikte kaçak tespiti | İlgili ay ve sonraki altı dönemde orantılı kısım ödenmez | md. 28/8 |
| İlişkili tüketim tesislerinde tüketim olmaması | O ayın üretimi ödenmez (mücbir sebep hariç) | md. 28/9 |
| Kabul tarihinde tüketimin başlamamış olması | Tüketim başlayana kadarki üretim ödenmez | md. 28/10 |
| Serbest tüketicilerin tek tedarikçiden almaması | İlgili ayın üretimi ödenmez | md. 23/5, 30/5 |
| İlişkili aboneliklerin farklı abone gruplarında olması | İlgili dönemin üretimi ödenmez | md. 30/6 |
| Bütünleşik depodan şebekeye verilen enerji | Depodan gelen kısım ödenmez | Ek Madde 3/2 |
Bu tablo, kurulumdan önce dikkat edilmesi gerekenlerin de listesidir. Mesken kullanıcılarını en çok ilgilendiren satırlar kabul öncesi üretim, boş kalan abonelik ve farklı abone gruplarının karıştırılmasıdır. İki kat sınırı mesken aboneliklerine uygulanmaz; ayrıntılar yıllık üretim sınırı rehberindedir.
Lisanssız üretimin YEKDEM içindeki payı
EPDK’nın 2025 Piyasa Gelişim Raporu’na göre 2025’te YEKDEM katılımcılarının üretimi, lisanssız santraller dahil 79,19 TWh oldu ve bunun %36,5’i lisanssız üretimden geldi. Aynı yıl ihtiyaç fazlası olarak satın alınan lisanssız üretim 16.856 GWh, brüt lisanssız üretim 28.877 GWh olarak raporlandı. Lisanssız kurulu güç 24.032,66 MW’a ulaştı ve bunun %96,79’u güneşe dayalıydı (EPDK 2025 raporu). Rapor ayrıca YEKDEM maliyetini, faturalanan birim enerji başına ağırlıklı ortalama piyasa takas fiyatına ek olarak ödenen tutar diye tanımlar; bu tutar 2025’te 289,35 TL/MWh olarak gerçekleşti. İl bazındaki kurulu güç için lisanssız kurulu güç sayfasına bakabilirsiniz.
Bu rakamlar, lisanssız üretimin artık mekanizmanın önemli bir parçası olduğunu gösterir. Ödemelerin kaynağı, tüm tedarikçilerin tüketicilerine sattıkları enerji oranında üstlendiği yükümlülüktür (YEK Kanunu md. 6); yani fazla üretim için yapılan ödemeler tedarikçiler üzerinden karşılanan bir destek maliyetidir.
Çatı GES sahibi için pratik sonuçlar
- Fazlanın değeri tarifeye bağlıdır. Mesken için mahsuplaşma sonrası kalan fazla, yüksek kademe aktif enerji bedelinden satın alınır; dağıtım bedeli bu fiyata dahil değildir. Mahsuplaşmada tüketimden düşülen her kWh ise enerji bedelinin yanında dağıtım bedelinden de tasarruf sağlar. Sistemi tüketimi belirgin biçimde aşacak kadar büyütmek, fazladan üretilen her kWh’in daha düşük bir değerle karşılanması demektir.
- On yıllık süre, şebekeye ilk enerji verilen tarihten başlar. Kabulün gecikmesi süreyi uzatmaz, yalnızca başlangıcı öteler.
- Bedelsiz katkı hallerinin çoğu idari hatadan doğar. Abone grubu, sözleşme gücü ve tüketim tesisi değişikliklerini dağıtım şirketine bildirmeden yapmayın.
- Fiyat değişir. Fazla enerji fiyatı EPDK’nın ilan ettiği tarifeye bağlı olduğundan tarife değiştiğinde satış geliri de değişir; güncel değer için fazla elektrik hangi fiyattan sayfasına bakın.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
YEKDEM’e ayrıca başvurmam gerekiyor mu?
Lisanssız çatı GES sahibinin YEKDEM için ayrı bir başvuru yapması gerekmez. İhtiyaç fazlasının hangi hükme göre değerlendirileceği çağrı mektubunda belirtilir; şebekeye verilen fazla, bölgenizdeki görevli tedarik şirketi aracılığıyla mekanizma kapsamında satın alınır.
On yıl dolunca fazla elektriğimi satamaz mıyım?
On yılın bitiminden sonra uygulanacak usul ve esasları YEK Kanunu uyarınca Cumhurbaşkanı belirler. Kanun, lisanssız üretime devam eden tesislerin fazlası için fiyatın piyasa takas fiyatını geçmeyeceğini söyler. Yönetmelik ayrıca on yılını dolduran tesislerin toplayıcı portföyüne katılabilmesine imkân tanır.
Bedelsiz katkı ne demek, ceza mı?
Bedelsiz katkı, şebekeye verilen enerjinin görevli tedarik şirketi tarafından üretilmiş sayılması ve karşılığında üreticiye ödeme yapılmaması demektir. Ayrı bir para cezası değildir; ancak ilgili dönemin geliri tamamen kaybedildiği için sonucu ekonomik açıdan cezaya benzer.
Fazla elektriğimi başka birine doğrudan satabilir miyim?
Hayır. Lisanssız üreticiler yönetmelik kapsamındaki üretimleri için ikili anlaşma yapamaz ve organize toptan elektrik piyasalarında satış yapamaz. Fazla enerji yalnızca görevli tedarik şirketi, on yılını dolduranlar için de toplayıcı aracılığıyla değerlendirilebilir.