Elektrik kesilince GES çalışır mı?

Şebeke bağlantılı standart bir çatı GES, elektrik kesildiğinde çalışmayı bırakır. Yönetmelik, kısa devre arızası ya da şebekenin enerjisiz kalması hâlinde üretim tesisinin bağlantı noktasından şebekeden izole edilmesini ve şebekeye enerji verilmemesini şart koşar (Yönetmelik md. 6/4). Şebekeden bu şekilde ayrılan bir tesis, izole kalan kendi tüketim tarafını bağımsız olarak besleyebilir; bunun için sistemin bataryalı ve ayırma düzenine sahip olacak şekilde tasarlanması gerekir.

Neden kesintide durur?

Kesintide üretimin durması bir arıza değil, mevzuatın açık bir gereğidir:

1. Can ve mal emniyeti. Tesis, kısa devre arızası ya da şebekenin enerjisiz kalması hâlinde bağlantı noktası itibarıyla şebekeden izole hâle getirilir ve şebekeye enerji verilmez (md. 6/4). Şebekede çalışan ekiplerin enerjisiz bildiği bir hatta beklenmedik bir kaynaktan gerilim oluşmaması bu kuralın temel amacıdır.
2. Adalanma yasağı. Yönetmelik adalanmayı, dağıtım sisteminin üretim tesisi bulunan bir bölgesinin enerjili kalacak şekilde sistemden fiziksel olarak ayrılması olarak tanımlar (md. 4/1-a). Şebekenin bir bölümünü içerecek şekilde adalanmaya izin verilmez (md. 6/4).
3. Kendi tarafını besleme hakkı. Aynı fıkra, bağlantı noktasından izole olan tesisin izole kalan tüketim tesisi bölümünü şebekeden bağımsız besleyebileceğini de söyler (md. 6/4). Yani yasak şebekeye enerji vermektir; kendi evinizi ayrılmış bir düzende beslemek değil.
4. Teknik işleyiş. Şebekeye senkron çalışan bir inverter, çıkışını şebeke gerilimine göre ayarlar. Bu referans kaybolduğunda üretimi keser; ayrılmış bir düzende evi besleyebilmek için inverterin kendi gerilimini oluşturabilmesi ve bir enerji kaynağına, yani bataryaya dayanması gerekir.
5. Uygunsuz tesis ayrılır. Teknik mevzuata uymayan ve can ve mal güvenliği açısından tehlike yaratan tesisler, şebeke işletmecisi tarafından bildirime gerek kalmadan şebekeden ayrılır (md. 6/3-a).

Kavram için adalanma sözlük maddesine bakabilirsiniz.

Kesintide hangi sistem ne yapar?

Sistem yapısı	Kesintide durum	Mevzuat notu
Şebeke bağlantılı inverter, bataryasız	Üretim durur	md. 6/4
Hibrit inverter, batarya ve ayırma düzeni	Ayrılan tüketim tarafı beslenebilir	md. 6/4 son cümle; Ek md. 3
Şebekeyle hiç bağlantısı olmayan sistem	Şebeke kesintisinden etkilenmez	md. 5/1-b; bildirim md. 8/1
İmdat grubu (jeneratör)	Ayrı bir kaynak olarak çalışır	md. 5/1-a; Kanun md. 14/1-a

Şebekeden tamamen bağımsız bir sistemde ihtiyaç fazlası satışı ve mahsuplaşma söz konusu olmaz; üretilen enerji ya yerinde kullanılır ya da depolanır, fazlası değerlendirilemez. Kesinti anındaki donanım seçenekleri şebeke kesintisinde GES rehberinde ve hibrit inverter sayfasında ayrıntılı anlatılıyor.

Sitelerde imdat jeneratörü ile birlikte kullanım

Büyük sitelerde ve yerleşkelerde kesinti anında imdat jeneratörü devreye girer. Yönetmelik bu durum için ayrı bir kural içerir: birden çok kullanıcıya enerji sağlayan imdat jeneratörlerinin, kesintide ana şebekeden ayrılan iç şebeke üzerinden kullanıcılara verdiği enerji, ortak tüketim sayacı değerlerinden mahsup edilir. Jeneratör üretimi ortak tüketimi aşarsa bakiye bir sonraki aya aktarılır; jeneratör için tek yönlü ölçüm yapabilen bir sayaç tesis edilir (md. 37/4).

Bu hüküm jeneratörle ilgilidir; çatıdaki GES’i kesinti sırasında iç şebekeyi besleyen bir kaynağa dönüştürmez. GES ile jeneratörün aynı iç şebekede birlikte çalışacağı bir tasarım, adalanma yasağı ve koruma düzeni açısından ayrıca değerlendirilmelidir.

Kesintinin faturaya etkisi

Kesinti süresince bataryasız bir sistem ne üretir ne de şebekeye enerji verir. Bu nedenle o saatlerde mahsuplaşmaya konu olacak bir üretim oluşmaz. Meskende mahsuplaşma aylık yapıldığı için (md. 26/20) kısa bir kesintinin etkisi o ayın toplam üretimindeki azalma olarak görülür; saatlik mahsuplaşmaya tabi işyerlerinde ise kesintinin denk geldiği saatlerin üretimi doğrudan kaybolur. Kayıp üretimin boyutu, kesintinin günün hangi saatine ve hangi mevsime denk geldiğine bağlıdır.

Batarya eklerken bilinmesi gereken kurallar

Kesintide besleme için batarya düşünülüyorsa yönetmeliğin depolama hükümleri de devreye girer:

• Güç sınırı. Lisanssız tesise bütünleşik depolama ünitesi, üretim tesisinin elektriksel gücüne kadar kurulabilir (Ek md. 3/1). Dayanak Depolama Faaliyetleri Yönetmeliği’nin 4. maddesidir.
• Depodan satış yok. Depodan şebekeye verilen enerji için ödeme yapılmaz; depodan verilen miktar ayrıştırılamazsa ihtiyaç fazlasının tamamı ödemesiz kalır (Ek md. 3/2).
• Kabul toleransı. Depolama ünitelerinin kabulünde yüzde on tolerans uygulanır (Ek md. 3/3).
• Değişiklik izni. Koruma düzeninin değiştirilmesi dahil tesiste yapılacak değişiklikler için şebeke işletmecisine önceden başvurup izin almak gerekir (md. 7/14).

Depolama Faaliyetleri Yönetmeliği, üretim tesisine bütünleşik depolama ünitesi ile bir tüketim tesisiyle aynı ölçüm noktasına bağlı tüketim tesisine bütünleşik depolama tesisini ayrı kavramlar olarak tanımlar. Hangi tanımın projenize uyduğu, uygulanacak kuralları belirler. Ayrıntılar batarya ekleme rehberinde.

Somut örnek: kesintide kaybedilen üretim

Antalya’da 5 kWp’lik bataryasız bir sistem düşünelim. PVGIS’e göre Antalya il merkezinde 1 kWp yılda 1.642 kWh/kWp üretir; 5 kWp için yıllık üretim yaklaşık 8.208 kWh eder. Bu, yılın ortalama bir gününde 22 kWh civarına karşılık gelir (PVGIS 2026 sorgusu, yıllık değerin 365’e bölünmesiyle). Güneşli bir öğle saatinde yaşanan birkaç saatlik kesinti, o günün üretiminin önemli bir bölümünün hiç oluşmaması demektir; bataryasız sistemde bu enerji ne evde kullanılır ne de şebekeye satılır.

Aynı sisteme batarya ve ayırma düzeni eklenirse, kesinti süresince panellerin üretimi ve bataryada depolanan enerji ayrılan tüketim tarafına verilebilir. Hangi yüklerin ne kadar süre besleneceği bataryanın kapasitesine ve bu yüklerin toplam gücüne bağlıdır. Kaba bir hesap için batarya boyutlandırma aracını kullanabilirsiniz.

Ne yapmalısınız?

1. Kesintide neyi beslemek istediğinizi belirleyin. Buzdolabı, aydınlatma, modem gibi kritik yüklerin listesi ve süresi, batarya ihtiyacını belirler.
2. İhtiyacı kesinti sıklığıyla karşılaştırın. Kesintiler seyrekse bataryanın asıl getirisi öz tüketimi artırmak olabilir; bu soru batarya şart mı? sayfasında ele alınıyor.
3. Tasarımı başvuruya yansıtın. Batarya ve ayırma düzeni kurulumdan sonra eklenecekse değişiklik başvurusu gerekir.
4. Depodan satış beklemeyin. Bataryadan şebekeye verilen enerji ödeme almaz; sistemi buna göre ayarlatın.
5. Kabul aşamasında belgeleri eksiksiz tutun. Depolama ünitesinin gücü, kabulde yüzde on toleransla kontrol edilir.