Soru–yanıt
Kışın çatı GES üretimi ne kadar düşer?
PVGIS aylık verisiyle 81 ilde aralık ve temmuz üretimi arasındaki oran; kar ve kısa günlerin etkisi.
Evet, kışın üretim belirgin biçimde düşer. PVGIS verisine göre 81 il merkezinde aralık ayı üretimi, aynı ilin temmuz üretiminin %9–%65 kadarıdır; il merkezlerinin ortancası %45’tir ve 53 ilde oran %50’nin altında kalır (PVGIS, 2026 sorgusu). Günlerin kısalması ve güneşin alçalması bu düşüşün ana nedenidir; kar ve bulut ise bazı illerde kaybı artırır.
Kışın üretim neden düşer?
Düşüşün birkaç nedeni üst üste biner:
- Daha kısa gün. Kışın güneşin ufkun üzerinde kaldığı süre kısalır; panelin ışık alabildiği saat sayısı azalır.
- Daha alçak güneş. Güneş gökyüzünde alçakta ilerlediğinde ışınlar atmosferde daha uzun yol alır ve eğimli bir panele daha yatık açıyla düşer. Aynı yüzey alanına ulaşan enerji azalır.
- Bulut ve yağış. Kapalı günlerin sayısı mevsime ve bölgeye göre değişir. GEPA’nın il grafiklerindeki yıllık güneşlenme süresi, bu farkın yıllık ölçüdeki yansımasıdır.
- Kar ve kirlilik. PVGIS kılavuzu, kablo ve inverter kayıplarının yanında modüllerdeki kir ve zaman zaman karı da sistem kayıpları arasında sayar; hesaplarda toplam kayıp için varsayılan değer %14’tür.
- Gölge uzar. Güneş alçaldıkça komşu bina, ağaç ve tepelerin gölgesi uzar. PVGIS bu etkiyi hesaplamak için ufuk bilgisini kullanabilir; varsayılan seçenek, yerleşik ufuk verisidir.
Soğuk havanın panel verimine olumlu etkisi bu kayıpları karşılamaz. PVGIS, modül teknolojisi bilinmediğinde sıcaklık etkisi için %8’lik genel bir kayıp varsayar ve yaz sıcağında panelin ısınmasını ayrıca hesaba katar.
İllere göre aralık/temmuz oranı
PVGIS 5.3 ile her il merkezi için hesaplanan aylık üretimlerden bazı örnekler (1 kWp, en uygun eğim ve yön, PVGIS 2026 sorgusu):
Tablonun son satırı, oranı okurken dikkat gerektiğini gösterir. Rize’de aralık üretimi temmuzun %65’i kadardır, ama ilin yıllık özgül üretimi 81 il arasında en düşüklerdendir. Oran, kışın güçlü olduğunu değil, temmuz üretiminin de görece düşük kaldığını anlatır. GEPA verisinde Rize’nin yıllık güneşlenme süresi 2.128 saat, Antalya’nınki 3.014 saattir. Oranın en düşük olduğu il merkezi ise %9 ile Zonguldak’tır; bu, tek bir noktanın sonucudur: PVGIS arazi ufkunu hesaba kattığı için il merkezi koordinatının güneyindeki yüksek tepeler aralıkta alçak seyreden güneşi büyük ölçüde keser. PVGIS’in bu il için bulduğu en uygun eğim de 27° ile diğer illerin çoğundan düşüktür. Aynı ilde ufku açık bir çatıda kış üretimi belirgin biçimde yüksek olabilir.
Bu oranlar nasıl hesaplandı?
Tablodaki değerler PVGIS 5.3 ile her il merkezinin koordinatı için yapılan sorgulardan gelir. Hesap, 2005–2023 yıllarını kapsayan SARAH3 uydu ışınım verisine dayanır; 1 kWp kristal silisyum sistem, %14 sistem kaybı, serbest montaj ve o nokta için en uygun eğim ve yön varsayılır. Aralık ve temmuz değerleri bu nedenle tek bir yılın değil, uzun bir dönemin ortalamasıdır. Belirli bir yılın aralığı, bulutlu ya da karlı geçen haftalar yüzünden ortalamanın altında kalabilir; tersine açık geçen bir kış ortalamayı aşabilir.
Sorgu il merkezindeki tek bir nokta için yapıldığından aynı il içinde kıyı ile iç kesim, vadi ile yayla arasında farklar olabilir. GEPA’nın il grafikleri ise yatay yüzeye düşen toplam ışınımı ve güneşlenme süresini gösterir; panel üretimi değil, ışınım kaynağının kendisidir. İki kaynak arasındaki fark PVGIS ve GEPA verileri rehberinde anlatılıyor.
Tüm illerin aylık dağılımı il sayfalarında, kış üretimine dair ayrıntılı değerlendirme ise kış aylarında üretim rehberinde yer alıyor.
Somut örnek: Ankara’da 5 kWp
PVGIS’e göre Ankara il merkezinde 1 kWp yılda 1.484 kWh/kWp üretir; 5 kWp’lik bir sistem yılda yaklaşık 7.418 kWh üretir. Aralık üretimi temmuzun yaklaşık %45’i olduğuna göre, temmuzda 1.000 kWh üreten bir sistem aralıkta 450 kWh civarında üretir (temmuz değeri hesabı göstermek için seçilmiş varsayımdır).
Meskende mahsuplaşma aylık yapılır ve fatura dönemi bir takvim ayıdır (Yönetmelik md. 26/20 ve 4/1-h). Hanenin aylık tüketimi 400 kWh ise temmuzda 600 kWh fazla satılır, aralıkta ise 50 kWh fazla kalır. Aylık tüketim 500 kWh olsaydı aralıkta 50 kWh şebekeden faturalanırdı ve temmuzdaki fazla bu açığı kapatmazdı. Aynı hesabı Antalya için yapınca tablo değişir. Yalnızca oranın etkisini görmek için temmuz üretimini her ilde 1.000 kWh kabul edelim. Antalya’da aralık üretimi temmuzun yaklaşık %62’si olduğundan aralıkta 620 kWh civarında üretim beklenir. Aylık 500 kWh tüketen bir hanede Antalya’da aralıkta bile 120 kWh fazla kalırken, İstanbul’da oran %37 olduğundan aralık üretimi 370 kWh’e iner ve 130 kWh şebekeden alınır. Üstelik iki ilin yıllık özgül üretimi de farklıdır: Antalya’da 1.642 kWh/kWp, İstanbul’da 1.372 kWh/kWp. Gerçek bir karşılaştırmada bu yıllık fark da hesaba girer; il sayfalarındaki aylık değerler iki etkiyi birlikte gösterir. Kış farkı, aynı büyüklükteki sistemin iller arasında farklı sonuç vermesinin başlıca nedenlerinden biridir. Aylık hesabın mantığı mahsuplaşma aylık mı, saatlik mi? sayfasında.
Kış kaybını azaltmak için ne yapılabilir?
- Gölgeyi kış güneşine göre değerlendirin. Yazın sorun çıkarmayan bir baca ya da komşu bina, alçak kış güneşinde paneli gölgeleyebilir. Gölgelenme ve ufuk rehberi bu analizi anlatıyor.
- Kar birikimini güvenli yoldan yönetin. Çatıya çıkmak risklidir; temizlik için panel bakımı ve temizliği rehberindeki güvenlik önerilerine bakın.
- Boyutlandırmayı yıllık değil aylık düşünün. Meskende aylık mahsuplaşma olduğu için sistemin yıllık üretimi tüketime eşit olsa bile kış aylarında şebekeden enerji alınır.
- Sigorta kapsamını kontrol edin. Kar ağırlığı ve fırtına hasarlarının sigortadaki yeri dolu ve fırtına sayfasında ele alınıyor.
Ne yapmalısınız?
- İlinizin aylık üretim grafiğine bakın. Aralık ile temmuz arasındaki farkı il sayfanızda görebilirsiniz.
- Aylık faturalarınızı üretimle yan yana koyun. Kış aylarındaki olası açığı önceden bilmek beklentiyi doğru kurar.
- Kurulum yerini kış güneşine göre seçin. Çatının güneydeki, gölgesiz bölümünü önceliklendirin.
- Yıllık değeri doğru okuyun. Bir kWp’nin yıllık üretimi için 1 kWp kaç kWh üretir? sayfasına bakın.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Kışın panel verimi soğuk yüzünden artmaz mı?
Panel sıcaklığı düştükçe verim olumlu etkilenir; PVGIS de hesaplarında sıcaklığın etkisini hesaba katar. Ancak kışın daha kısa günler ve daha alçak güneş, gelen ışınımı çok daha fazla azaltır; sonuçta aylık üretim yine yazın altında kalır.
Aralık/temmuz oranı yüksek olan il kışın daha çok mu üretir?
Her zaman değil. Oran, aralık üretiminin aynı ilin temmuz üretimine bölümüdür. Karadeniz’deki bazı illerde oranın yüksek çıkması, kış üretiminin güçlü olmasından çok temmuz üretiminin görece düşük olmasından kaynaklanır.
Kar kaplı panel üretim yapar mı?
Kar paneli örttüğü sürece ışık hücrelere ulaşamaz ve üretim büyük ölçüde durur. PVGIS kılavuzu, kar ve kirliliği sistem kayıplarının nedenleri arasında sayar; kar yağışının sık olduğu yerlerde bu kayıp daha belirgin olabilir.
Kış açığı yaz fazlasıyla kapanır mı?
Meskende mahsuplaşma aylık yapıldığı için hayır. Her takvim ayı kendi içinde hesaplanır; yazın satılan fazla, kışın şebekeden alınan enerjinin faturasından düşülmez.