Çatı GES yangın riski oluşturur mu?

Çatı GES bir elektrik tesisatıdır ve her elektrik tesisatı gibi hatalı kurulum, uygun olmayan malzeme ya da bakımsızlık durumunda yangına yol açabilir; doğru projelendirilip standartlara uygun kurulan ve bakımı yapılan bir sistemde bu risk yönetilebilir. Sitenin kaynaklarında çatı GES yangınlarına ilişkin resmî bir istatistik olmadığı için bir oran verilmez. Sigorta açısından bilinmesi gereken asıl nokta şudur: yangın sigortası yangının verdiği zararı karşılar, ancak yangın çıkmadan elektrikli cihazların kısa devre, topraklama veya voltaj dalgalanması nedeniyle uğradığı zararları teminat dışında bırakır (Yangın Sigortası Genel Şartları A.4.6). Bu boşluk elektronik cihaz sigortasıyla kapatılır.

Yangın sigortası neyi karşılar?

Yangın Sigortası Genel Şartları’na göre poliçe; yangın, yıldırım, infilak ve yangın ile infilak sonucu oluşan duman, buhar ve hararetin sigortalı mallarda doğrudan neden olduğu maddi zararları sigorta bedeline kadar karşılar (A.1). Taşınmazlarda, aksine sözleşme yoksa, binaların içinde ya da üzerinde bulunan her çeşit sabit tesisat bina sigorta bedelinin kapsamındadır (A.2.1). Çatıdaki bir GES’in bu kapsamda değerlendirilip değerlendirilmeyeceği ve bedelin buna göre belirlenip belirlenmediği poliçeye bağlıdır; bu yüzden tesisatın poliçede açıkça yer alması önemlidir.

Genel şartlar, bazı riskleri temel teminatın dışında bırakıp ek sözleşmeyle kapsama alınabilir sayar. Bunlar arasında fırtına, kar ağırlığı, sel ve su baskını, duman ve kötü niyetli hareketler bulunur (A.3.2). Bu hallerin neden olduğu yangın ve infilak zararları ise ek sözleşme olmasa da teminattadır. Fırtına ve dolu ayrıntısı dolu ve fırtına sayfasındadır.

Kısa devre istisnası ne anlama gelir?

Genel şartların A.4.6 maddesi, yangın çıkarmaksızın elektrikle çalışan her türlü motor, elektrik veya elektronik alet, cihaz, tesisat ve kordonun, elektrik akımına bağlıyken bu akım yüzünden kısa devre, topraklama, voltaj iniş çıkışları, bunlara bağlı ısınma ve endüksiyon akımı gibi nedenlerle uğradığı zararları teminat dışında sayar. Çatı GES’te bu tanıma giren bileşenler panel, inverter, kablolar ve koruma elemanlarıdır.

İfadedeki anahtar kelime “yangın çıkarmaksızın” ibaresidir. Bir kısa devre yalnızca inverteri bozar ve yangına dönüşmezse, bu zarar yangın poliçesinden karşılanmaz. Kısa devre bir yangın başlatırsa, yangının sigortalı mallarda doğrudan neden olduğu zarar yangın teminatı kapsamında değerlendirilir.

Elektronik cihaz sigortası boşluğu nasıl doldurur?

Elektronik Cihaz Sigortaları Genel Şartları, poliçe ekindeki cetvelde yazılı cihazları normal çalışırken, bakım ya da temizlik sırasında veya dururken, önceden bilinmeyen ani ve beklenmedik nedenlerle uğradıkları hasara karşı teminat altına alır (md. 1). Sayılan nedenler arasında şunlar vardır:

• Kısa devre, yüksek voltaj ve endüksiyon akımının etkileri
• Yangın, yıldırım, her türlü infilak ve bunlar için yapılan söndürme ve kurtarma
• Kavrulma, kararma, duman ve is
• Hatalı dizayn ve malzeme
• İşletme personelinin ya da üçüncü kişilerin ihmali, hatası veya sabotajı

Aynı şartlar bazı durumları açıkça dışarıda bırakır: normal işleme ve kullanımdan doğan aşınma ve yıpranma, korozyon ve atmosferik koşullara bağlı tedrici bozulmalar (md. 3/e); imalatçı ya da satıcının yasa veya sözleşme gereği sorumlu olduğu zararlar (md. 3/f); sigortanın başında bilinen kusurlar (md. 3/g); hasarlı cihazın onarılmadan kullanılmasından doğan zararlar (md. 3/h). Aksine sözleşme yoksa deprem ile grev, lokavt, kargaşalık ve halk hareketleri de teminat dışıdır (md. 2).

Somut senaryolar

Olay	Yangın poliçesi	Elektronik cihaz poliçesi
İnverter yanmadan kısa devreyle arızalandı	Teminat dışı (A.4.6)	Kısa devre sayılan nedenler arasında (md. 1)
Kısa devre yangına dönüştü, çatı hasar gördü	Yangının doğrudan zararı teminatta (A.1)	Cetvelde yazılı cihazlarda yangın hasarı sayılan nedenler arasında
Yıldırım düştü	Yıldırım temel teminatta (A.1)	Yıldırım sayılan nedenler arasında
Panel yıllar içinde verim kaybetti	Konu değil	Tedrici bozulma teminat dışı (md. 3/e)
Yangın komşu daireye sıçradı	Ek klozla komşuluk sorumluluğu	Konu değil

Tabloda “teminatta” ifadesi, genel şartların çerçevesini anlatır; gerçek kapsam poliçedeki özel şartlara, muafiyetlere ve sigorta bedeline göre değişir.

Beyan ve bakım yükümlülükleri

İki genel şartta da tesis sahibinin yükümlülükleri vardır ve ihmal edilmeleri tazminatı etkiler:

1. Değişikliği bildirmek: Yangın poliçesinde sigortalı şeylerin poliçede belirtilen hali sigortacının onayı olmadan değiştirilirse, durum sekiz gün içinde sigortacıya bildirilmelidir. Bildirilmezse ve değişiklik daha yüksek prim gerektiriyorsa, hasarda tazminat tahakkuk eden prim ile gereken prim arasındaki orana göre ödenir (C.3).
2. Bakımlı tutmak: Elektronik cihaz poliçesinde sigortalı, cihazları normal bakımlı ve işler halde tutmak, imalatçının kullanma ve bakım talimatlarına uymak ve teknik ölçülerin üstünde yüklemeyi önlemekle yükümlüdür (md. 10).
3. Zamanında ihbar: Hasar, öğrenildiği tarihten itibaren en geç beş gün içinde sigortacıya bildirilmelidir (elektronik md. 11; yangın B.1’de beş iş günü).
4. Bedeli güncellemek: Poliçedeki sigorta bedeli, hasar anında sigortalı menfaatin değerinden düşükse sigortacı, aksine sözleşme yoksa, zararın yalnızca bu iki değerin oranı kadarını öder (yangın A.5, eksik sigorta). Çatıya eklenen bir GES binanın değerini artırıyorsa, bedelin buna göre gözden geçirilmesi gerekir.

Riski azaltan uygulamalar

Yönetmelik, tesisin projelendirme, kurulum, bağlantı, kabul, işletme ve bakımının ilgili standartlara ve teknik mevzuata göre yürütülmesini tesis sahibinin yükümlülüğü sayar (Yönetmelik md. 6/1-2). Can ve mal güvenliği bakımından tehlikeli durumlarda tesis, bildirime gerek olmadan şebekeden ayrılır (md. 6/3). Kısa devre arızasında ya da şebeke enerjisiz kaldığında da tesis bağlantı noktasından şebekeden izole edilir (md. 6/4). Pratikte riski azaltan başlıca konular şunlardır:

• Uyumlu ve doğru sıkılmış DC konnektörler, güneşe ve mekanik zorlanmaya karşı korunmuş kablolar: DC kablo ve konnektör.
• Doğru seçilmiş sigorta, ayırıcı ve aşırı gerilim koruması: koruma ekipmanları.
• Tesisin topraklanması: topraklama.
• Üretimdeki ani düşüşleri ve arıza uyarılarını izlemek, periyodik görsel kontrol.

Ne yapmalı?

1. Kurulumdan önce konut ya da işyeri poliçenizi okuyun ve GES’in poliçede nasıl yer alacağını sigortacıya sorun.
2. Kurulum sonrası değişikliği sekiz gün içinde yazılı bildirin.
3. İnverter ve paneller için elektronik cihaz teminatı isteyip istemediğinize karar verin.
4. Apartman çatısıysa komşuluk sorumluluğu teminatını değerlendirin; karar süreci için apartman çatı GES rehberine bakın.
5. Ayrıntılı karşılaştırma için GES sigortası rehberini okuyun.