Üretim tüketimin iki katını aşarsa ne olur?

Mesken dışı bir abonelikte yıllık üretiminiz ilişkili tüketiminizin iki katını aşarsa, sınırın üstünde kalan ve mahsuplaşmadan sonra şebekeye verilen ihtiyaç fazlası için ödeme yapılmaz; bu enerji görevli tedarik şirketince üretilmiş kabul edilir ve YEKDEM’e bedelsiz katkı sayılır (Yönetmelik md. 26/17). Kural, 12 Mayıs 2019’dan itibaren yapılan başvurularla çağrı mektubu almaya hak kazanan tesislere uygulanır. Meskende ise bu hüküm hiç uygulanmaz: mesken abone grubundaki tüketim tesisleriyle ilişkili tesisler istisnadır.

Sınır nasıl hesaplanır?

Yönetmelik, “yıllık toplam tüketimin iki katı” ifadesini üç durumla tanımlar. Hangisinin esas alınacağı tüketim geçmişinize bağlıdır:

Durum	Esas alınan sınır
Önceki takvim yılında tüketim var	Önceki yılda şebekeden çekilen mahsuplaşma öncesi toplam tüketimin iki katı (md. 26/17-a)
Önceki yılın tamamını kapsayan tüketim yok	Mevcut aylık tüketimlerin ortalamasıyla yıllığa çevrilen miktarın iki katı (md. 26/17-b)
İçinde bulunulan yılın tüketimi yukarıdakini aşıyor	İçinde bulunulan yılda çekilen mahsuplaşma öncesi tüketimin iki katı (md. 26/17-c)

Üçüncü satır önemlidir: tüketiminiz bu yıl artarsa sınır da yıl içinde yükselir. Sınır yıl içinde yalnızca yukarı doğru güncellenir; tüketimin azalması ise ancak bir sonraki yılın sınırını düşürür.

Üretim ve tüketim aynı ölçüm noktasındaysa “mahsuplaşma öncesi tüketim” iki sayacın toplamıdır: çift yönlü sayaçtan şebekeden çekilen enerji ile tek yönlü üretim sayacından tüketim tesisine verilen enerji. Yani çatıdaki panelin doğrudan evde ya da işyerinde tükettiğiniz kısmı da tüketime sayılır. Bu tanım sayesinde yerinde tüketilen üretim de sınırın hesabına girer ve sınır, yalnızca şebekeden çekilen enerjiye göre bulunacak değerden yüksek çıkar. Sayaçların rolü çift yönlü sayaç rehberinde anlatılır.

Sınır aşılınca ne olur?

Hükmün işleyişi adım adım şöyledir:

1. Sınırın üzerinde sisteme verilen enerji de mahsuplaşmaya konu edilebilir; yani o saatteki ya da aydaki tüketiminizden düşülebilir.
2. Sınırın üzerinde olup mahsuplaşmadan sonra hâlâ şebekeye verilen ihtiyaç fazlası, görevli tedarik şirketince üretilmiş kabul edilir ve YEKDEM’e bedelsiz katkı sayılır.
3. Bu enerji için oluşan sistem kullanım bedeli, görevli tedarik şirketi aracılığıyla şebeke işletmecisine ödenir; üreticiye bu enerji için fatura tebliğ edilmez.
4. Satışa konu edilebilecek ihtiyaç fazlası miktarının hesaplanması ve takibi piyasa işletmecisi tarafından yürütülür (md. 26/19).

Kısacası kaybedilen, sınırın üstündeki satış gelirinin kendisidir; tesis çalışmaya ve kendi tüketiminizi karşılamaya devam eder. Bu nedenle sınırı aşan bir tesis için asıl soru şudur: sınırın üstündeki üretim satış geliri getirmediğine göre, bu üretimi sağlayan ek kurulu güce ödenen maliyetin bir karşılığı var mı?

Saatlik mahsuplaşmayla birlikte düşünün

Mesken dışındaki aboneliklerde mahsuplaşma saatlik yapılır (md. 26/1). Bu, yıllık üretimi sınırın çok altında kalan bir işyerinin de öğle saatlerinde ihtiyaç fazlası üretebileceği anlamına gelir; bu fazla, sınırın altında kaldığı sürece normal fiyatından satın alınır. İki kat kuralı yalnızca yıllık toplamın sınırı aştığı kısmı etkiler. Dolayısıyla sınırın altında kalmak, tüm üretimin kendi tüketiminize saydırılacağı anlamına gelmez; saatlik profil ayrıca önemlidir. Saatlik ve aylık hesabın farkı mahsuplaşma aylık mı, saatlik mi sayfasında açıklanır.

Kimlere uygulanır?

Tüketim tesisinin abone grubu	İki kat üretim sınırı
Mesken	Uygulanmaz
Kamu ve özel hizmetler ile diğer (işyeri)	Uygulanır
Sanayi	Uygulanır
Tarımsal faaliyetler	Uygulanır

Sanayi, belediye ve tarımsal sulama tesislerinin sözleşme gücünün iki katına kadar kurulu güç hakkı (md. 5/1-h) ile bu üretim sınırı birbirine karıştırılmamalıdır. Birincisi tesisin ne kadar büyük kurulabileceğini, ikincisi yıl içinde üretilen enerjinin ne kadarının satılabileceğini belirler. Büyük kurma hakkı olan bir işletme, tüketimi düşükse bu hakkı kullandığında sınıra takılabilir.

Somut örnek: İzmir’de bir işyeri

İzmir’de bir önceki yıl mahsuplaşma öncesi tüketimi 12.000 kWh olan, kamu ve özel hizmetler grubunda bir dükkân düşünelim. Bu yıl için üretim sınırı 24.000 kWh’tir.

• Dükkânın sözleşme gücü 20 kW ise en fazla 20 kW’lık tesis kurabilir. Sadelik için panel gücü 20 kWp kabul edilirse yıllık üretim 31.596 kWh olur (PVGIS, 2026 sorgusu). Bu değer sınırı yaklaşık 7.600 kWh aşar.
• Sınırın altında kalmak için gereken kurulu güç, 24.000 kWh’in İzmir’in özgül üretimine (1.580 kWh/kWp) bölünmesiyle bulunur: yaklaşık 15 kWp.
• Dükkânın tüketimi bu yıl 15.000 kWh’e çıkarsa, (c) bendi uyarınca sınır 30.000 kWh’e yükselir ve 20 kWp’lik tesisin üretimine yaklaşır.
• Dükkân yeni açıldıysa ve önceki takvim yılının tamamını kapsayan tüketimi yoksa, (b) bendi uyarınca mevcut aylık tüketimlerin ortalaması yıllığa çevrilir ve iki katı alınır. Açılışın ilk aylarındaki düşük tüketim bu yüzden sınırı da düşük tutabilir.

Aynı hesabı bir mesken için yaptığımızda tablo değişir. EPDK 2025 raporuna göre Ankara’da ortalama mesken tüketimi yılda 1.905 kWh’tir; bu ilde 5 kWp sistem 7.418 kWh üretir, yani tüketimin yaklaşık 3,9 katı. Mesken istisnası nedeniyle bu hanenin ihtiyaç fazlası iki kat sınırı yüzünden bedelsize dönmez; görevli tedarik şirketi fazlayı on yıl süreyle satın alır (md. 26/4). Meskende tavanı sözleşme gücü belirler.

Karıştırılan diğer bedelsiz durumlar

Yönetmelikte üretimin bedelsiz sayıldığı başka durumlar da vardır ve bunlar iki kat sınırından bağımsızdır:

• Kabul öncesi ve test süreci: Bu dönemde şebekeye verilen enerji için bedel ödenmez (md. 18/3).
• Tüketim olmaması: İlişkili tüketim tesislerinde mücbir sebep dışında tüketim yoksa o ayın üretimi bedelsiz sayılır (md. 28/9).
• Sözleşme gücü şartı: İlişkili tüketim tesislerinin sözleşme güçleri toplamı kurulu güçten azsa ilgili dönemin üretimi için ödeme yapılmaz (md. 28/5).
• Farklı abone grupları: İlişkilendirilen tüketim tesisleri aynı abone grubunda değilse ilgili dönemin üretimi bedelsiz sayılır (md. 30/6).

Ne yapmalı?

1. Abone grubunuzu kontrol edin; meskense bu kural sizi etkilemez.
2. Son takvim yılındaki mahsuplaşma öncesi tüketiminizi dağıtım şirketinden ya da faturalarınızdan çıkarın ve iki katını hesaplayın.
3. Yıllık üretim hesaplayıcısıyla planladığınız sistemin üretimini bulun ve sınırla karşılaştırın.
4. Üretim sınırı aşıyorsa kurulu gücü düşürmeyi ya da tüketimi artıracak yükleri, örneğin araç şarjını, değerlendirin.
5. Hesabın ayrıntıları için yıllık üretim sınırı rehberini, işletmelere özgü noktalar için işyeri çatı GES rehberini okuyun.