İhtiyaç fazlası elektrik satışı ve vergi

Evinin çatısına ya da cephesine kurulu gücü en fazla 50 kW olan tek bir GES kuran kişi, ihtiyaç fazlasını görevli tedarik şirketine sattığında Gelir Vergisi Kanunu’nun 9. maddesindeki esnaf muaflığından yararlanır. Bu satış için gelir vergisi mükellefiyeti açılmaz, defter tutulmaz, beyanname verilmez. KDV Kanunu muaf esnafın teslimlerini KDV’den istisna eder. Belgeyi satıcı değil alıcı düzenler: tedarik şirketi gider pusulası keser ve ödemeye yüzde sıfır oranında tevkifat uygular. Şartlardan biri tutmazsa bu çerçeve geçerli olmaz; kendi durumunuzu vergi dairesine teyit ettirin.

Muafiyetin yasal dayanağı

Hüküm, Gelir Vergisi Kanunu (GVK) md. 9’un birinci fıkrasının (9) numaralı bendidir. Bent, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu uyarınca lisanssız yürütülebilecek faaliyetler kapsamında yenilenebilir kaynaklı elektrik üretmek için, sahibi olunan veya kiralanan konutların çatı ve/veya cephelerinde kurulan tek bir tesisten üretilen elektriğin ihtiyaç fazlasını satanları vergiden muaf esnaf sayar. Apartmanın ortak elektrik ihtiyacı için kat maliklerince kurulan tesisler de bu kapsamdadır.

Kurulu güç sınırı iki kez yükseltildi:

Değişiklik	Kanun	Kurulu güç sınırı	Yürürlük
Bendin eklenmesi	7103 sayılı Kanun md. 3	10 kW (dahil)	27 Mart 2018
Birinci artış	7349 sayılı Kanun md. 1	25 kW (dahil)	25 Aralık 2021
İkinci artış	7420 sayılı Kanun md. 1	50 kW (dahil)	9 Kasım 2022

Uygulamanın ayrıntıları 11 Haziran 2018 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 303 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği’ndedir. Tebliğ o tarihte yürürlükte olan 10 kW sınırıyla yazıldığı için metninde hâlâ 10 kW geçer. Geçerli sınır Kanun metnindeki 50 kW’tır.

Kanun alıcıyı “son kaynak tedarik şirketi” olarak anar. 6446 sayılı Kanun’a göre görevli tedarik şirketi, son kaynak tedariği yükümlüsü olarak yetkilendirilen tedarik şirketidir (md. 3/1-i, 10/5). Lisanssız Üretim Yönetmeliği de ihtiyaç fazlasını bu şirkete satın aldırır. Satışın işleyişi, fiyatı ve ödeme takvimi ihtiyaç fazlası enerji satışı rehberinde anlatılıyor.

Muafiyetin şartları

303 Seri No.lu Tebliğ’in 3. maddesine göre muafiyetten gerçek kişiler aşağıdaki şartların hepsini birlikte sağladığında yararlanır. Kurulu güç sınırı Kanun’daki güncel hâliyle yazılmıştır:

1. Tesis, sahibi olunan veya kiralanan bir konutun çatısında ve/veya cephesinde kurulu olmalıdır.
2. Kurulu güç en fazla 50 kW olmalıdır (50 kW dahil).
3. Elektrik yalnızca bir üretim tesisinde üretilmelidir.
4. İhtiyaç fazlası son kaynak tedarik şirketine satılmalıdır.

Tebliğ bu şartları birkaç açıklamayla tamamlar:

• Düzenli satış engel değildir. Satışın her ay tekrarlanması muafiyeti bozmaz (md. 3/2).
• Başka işinden vergi mükellefi olmak engel değildir. Ticari, zirai veya mesleki kazancı nedeniyle gerçek usulde vergilendirilen biri de muafiyetten yararlanır (md. 3/3). Kanun metni de bu bent için GVK md. 9’un üçüncü fıkrasındaki genel engelin dikkate alınmayacağını yazar.
• İşyeri çatısı kapsam dışıdır. Sahibi olunan veya kiralanan işyerlerinde kurulan tesislerden yapılan satışlar muaflıktan yararlanamaz. Konutunu hem işyeri hem mesken olarak kullananlar ise kapsamdadır (md. 3/8). İşyeri tesislerinin elektrik piyasası tarafı için işyeri çatı GES rehberine bakın.
• Birden fazla konut varsa tek tesis seçilir. Kişinin kullandığı birden fazla konutta tesis varsa muafiyet yalnızca birine uygulanır. Hangisinin seçileceği tedarik şirketine bildirilerek serbestçe belirlenir (md. 3/9).
• Kiracı da yararlanabilir. Kanun “sahibi oldukları veya kiraladıkları konutlar” der. Kiracının tesis kurabilmesinin elektrik piyasası tarafı kiracı GES kurabilir mi sayfasında.

Burada geçen 50 kW sınırı vergi mevzuatına aittir. Başvurunun hangi yoldan yürüyeceği, Lisanssız Üretim Yönetmeliği’ndeki ayrı sınırlara bağlıdır. Konut çatısındaki küçük tesislerin başvuru yolu 25 kW altı çatı GES rehberinde anlatılıyor.

Apartman çatısındaki ortak tesis

Apartman yönetiminin ortak elektrik ihtiyacı için kurduğu tesisin mülkiyeti, hisseleri oranında kat maliklerine aittir. Tebliğ bu nedenle ihtiyaç fazlası satışından elde edilen geliri yönetimin değil kat maliklerinin geliri sayar ve her malikin muafiyetten ayrı ayrı yararlanacağını belirtir (md. 3/5). Gelirin yönetim tarafından tahsil edilip ortak giderlere harcanması veya maliklere dağıtılması muafiyeti bozmaz (md. 3/6). Binada işyeri olarak kullanılan bağımsız bölümler bulunması da ortak tesisin satışını muafiyet dışına çıkarmaz (md. 3/7).

Belge tarafında tek fark, gider pusulasının kat maliklerince oluşturulan yönetim adına düzenlenmesidir (md. 4/4). Ödemenin yönetime yapılması tevkifat uygulamasını değiştirmez (md. 4/2). Ortak tesis kararının kat mülkiyeti tarafı apartman çatı GES rehberinde yer alıyor.

KDV doğar mı?

KDV Kanunu md. 1/1, ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetleri KDV’ye tabi tutar. Aynı Kanun’un 2/3 maddesine göre elektrik dağıtımı da mal teslimidir. Ancak md. 17/4-(a), Gelir Vergisi Kanunu’na göre vergiden muaf esnafın yaptığı teslim ve hizmetleri KDV’den istisna eder. Muafiyet şartlarını taşıyan konut tesisinden yapılan ihtiyaç fazlası satışında bu nedenle KDV hesaplanmaz.

Şartların dışında kalan satıcılar için tablo farklıdır. GİB İstanbul Defterdarlığı’nın 17 Nisan 2026 tarihli bir özelgesinde, lisanssız GES’i ve tüketim tesisleri farklı dağıtım bölgelerinde bulunan bir şirketin elektrik şirketine verdiği elektrik ile tüketimi için elektrik şirketinden aldığı elektrik, KDV bakımından iki ayrı teslim sayıldı. Şirketin verdiği elektrik için KDV hesaplayıp beyan etmesi ve VUK md. 231/5 uyarınca, bedelin tahakkukunun kesinleştiği tarihten itibaren yedi gün içinde fatura düzenlemesi gerektiği belirtildi. Özelge, VUK md. 413 uyarınca belirli bir mükellefin yazılı sorusuna verilen cevaptır; ona uygun hareket eden talep sahibine vergi cezası kesilmez ve gecikme faizi hesaplanmaz, ancak başka mükellefler için genel bir kural niteliği taşımaz. Yine de muafiyet dışındaki satışların belge ve KDV yükümlülüğü doğurabileceğini gösterir.

Belge düzeni: gider pusulası

Tebliğ’e göre muafiyetten yararlanan kişinin mükellefiyet tesisi, belge düzenleme, defter tutma ve beyanname verme yükümlülüğü yoktur (md. 5). Satışın belgesini alıcı düzenler:

Konu	Ne yapılır	Dayanak
Satış belgesi	Tedarik şirketi gider pusulası düzenler	Tebliğ md. 4/3, VUK md. 234
Belgenin hukuki niteliği	Muaf esnaf için düzenlenen gider pusulası, esnafın verdiği fatura hükmündedir	VUK md. 234/1
Alternatif belge	Gider pusulasındaki bilgileri (imza hariç) içeren banka dekontu	Tebliğ md. 4/3
Apartman tesisi	Gider pusulası yönetim adına düzenlenir	Tebliğ md. 4/4
Saklama	Gider pusulaları ve tesisle ilgili alış belgeleri saklanır	Tebliğ md. 5, VUK md. 254

VUK md. 234’e göre gider pusulası iki nüsha düzenlenir ve bir nüshası satıcıya verilir. Mal tesliminden itibaren en geç yedi gün içinde düzenlenmeyen gider pusulası hiç düzenlenmemiş sayılır. Defter tutmak zorunda olmayanlar, almak zorunda oldukları gider pusulalarını düzenlenme tarihini izleyen takvim yılından başlayarak beş yıl saklar (VUK md. 254). Müstahsil makbuzu ise VUK md. 235’te gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçilerden yapılan alımlar için öngörülen ayrı bir belgedir; Tebliğ ihtiyaç fazlası satışı için gider pusulasını esas alır.

Lisanssız Üretim Yönetmeliği, ödeme eksik kaldığında sıralamanın “ilgililerin düzenledikleri faturaların” düzenleme tarihine göre, eskiden yeniye yapılacağını söyler (md. 26/7-ç). Muafiyet kapsamındaki konut üreticisi fatura düzenlemediği için bu sıralamada tedarik şirketinin düzenlediği ve VUK md. 234’e göre fatura hükmünde olan gider pusulasının esas alınması beklenir; yönetmelikte bu konuda açık bir hüküm yoktur.

Stopaj: yüzde sıfır

GVK md. 9’un son fıkrası, esnaf muaflığının md. 94 uyarınca tevkif yoluyla kesilen vergiyi kapsamadığını söyler. GVK md. 94/13 de muaf esnafa mal ve hizmet alımları karşılığında yapılan ödemeleri tevkifat kapsamına alır. Ancak 14 Mayıs 2018 tarihli ve 2018/11750 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, 2009/14592 sayılı Karar’a bir alt bent ekleyerek ihtiyaç fazlası elektrik bedeli olarak yapılan ödemeler için oranı yüzde sıfır olarak belirledi. GİB’in güncel “GVK 94. maddesinde yer alan kesinti oranları” tablosunda da oran yüzde sıfırdır.

Uygulamada tedarik şirketi bu ödemeleri muhtasar beyannameyle bildirir ve yüzde sıfır oranı uygular (Tebliğ md. 4/2). Size ödenen tutardan gelir vergisi kesilmez. Kesinti oranlarını değiştirme yetkisi Cumhurbaşkanı’ndadır; güncel oranı GİB tablosundan kontrol edin.

Tutarlar vergiyle nasıl ilişkilenir?

Ödemeye esas birim fiyat vergiden bağımsız olarak elektrik mevzuatına göre belirlenir. Mesken aboneliğinde bugünkü değer 189,5808 kr/kWh. Sitenin hesaplarında EPDK tarife tablosundaki veriş yönlü dağıtım bedeli (65,6008 kr/kWh) bundan düşülür ve fazla enerjinin net değeri 123,98 kr/kWh olarak alınır.

Varsayımsal bir örnek: aylık mahsuplaşma sonrası 150 kWh net veriş oluşan, muafiyet şartlarını taşıyan bir konut tesisi düşünelim. Ödenecek tutar 150 kWh ile birim fiyatın çarpımıdır. Muafiyet kapsamında bu tutar üzerinden gelir vergisi beyanı yapılmaz, KDV hesaplanmaz ve kesinti oranı yüzde sıfırdır. Size ulaşan gider pusulasındaki ya da dekonttaki miktarı ve birim fiyatı kendi sayaç kayıtlarınızla karşılaştırın. Görevli tedarik şirketinin işlemlerine, size bildirildiği tarihten itibaren üç iş günü içinde itiraz edebilirsiniz (Yönetmelik md. 27/1). Sitedeki tutarların neden vergiler hariç gösterildiği vergiler hesaba katılıyor mu sayfasında açıklanıyor.

Mahsuplaşmayla kendi tüketiminize sayılan enerji için size bir ödeme yapılmaz. Yönetmelik, mahsuplaşılan tüketimin bedelini görevli tedarik şirketinin tedarikçiye ödeyeceğini düzenler (md. 26/7-c). Size ödeme yalnızca net ihtiyaç fazlası için yapılır. Mahsuplaşmanın işleyişi için mahsuplaşma rehberine bakın.

Şartların dışında kalırsanız

Kurulu güç 50 kW’ı aşıyorsa, tesis işyerindeyse ya da ikinci bir tesis söz konusuysa, esnaf muaflığı uygulanmaz. 303 Seri No.lu Tebliğ bu durumlar için ayrı bir belge ya da vergi düzeni tanımlamaz. Bu durumda gelir vergisi, KDV ve belge yükümlülükleri genel hükümlere göre değerlendirilir. Tereddüt varsa VUK md. 413 uyarınca GİB’den yazılı olarak özelge isteyebilirsiniz.

Kurulumdan önce şu adımları izleyin:

1. Tesisin konut çatısında veya cephesinde olduğunu ve kurulu gücün 50 kW’ı geçmediğini proje belgelerinizden doğrulayın.
2. Birden fazla konutta tesisiniz varsa muafiyetin uygulanacağı tesisi tedarik şirketine bildirin.
3. İlk ödemeden sonra gider pusulasının ya da dekontun adınıza düzenlendiğini ve satış miktarını gösterdiğini kontrol edin.
4. Gider pusulalarını ve kurulumla ilgili alış belgelerini düzenlendikleri yılı izleyen takvim yılından başlayarak beş yıl saklayın.
5. Özel durumunuz (işyeri kullanımı, ikinci tesis, ortaklık) varsa vergi danışmanınıza ya da vergi dairesine teyit ettirin.

Buradaki bilgiler mevzuat metinlerinin özetidir, vergi danışmanlığı değildir. Oranlar ve sınırlar kanun ya da kararla değişebilir; işlem yapmadan önce güncel metni ve kendi durumunuzu vergi danışmanınıza ya da vergi dairesine teyit ettirin.