Isı pompası ve çatı GES birlikte nasıl çalışır?

Isı pompası ile çatı GES aynı evde iyi bir çift gibi görünür: biri elektrik tüketir, diğeri elektrik üretir. Ancak ikisinin takvimi terstir. Isı pompası en çok kışın çalışır, çatı GES ise en çok yazın üretir. Meskende mahsuplaşma aylık yapıldığından yazın fazlası kışın açığını kilovatsaat olarak kapatmaz. Yine de ısı pompası, GES üretiminin daha büyük kısmının tüketimden düşülmesini sağlayarak sistemin değerini artırabilir. Aşağıda bu dengenin EPDK tarifesi ve PVGIS verisiyle nasıl hesaplandığı gösteriliyor.

Isı pompası elektriği nasıl kullanır?

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının ısı pompası kılavuzu, ısı pompası performansının performans katsayısıyla (COP) ölçüldüğünü açıklar: COP, aktarılan ısı enerjisinin bu aktarım için harcanan enerjiye oranıdır. Verim 1’i aşamazken COP’nin 1’in üzerinde olabilmesinin nedeni, cihazın ısıyı üretmek yerine bir ortamdan diğerine taşımasıdır. Kılavuzun standartlar listesinde mevsimsel performansın hesaplanmasını düzenleyen TS EN 14825 de yer alır.

Çatı GES açısından önemli olan nokta, hava kaynaklı ısı pompalarının dış hava koşullarından çok etkilenmesidir. Aynı kılavuza göre soğuk havada dış ünitede buzlanma başlar; buzu temizleyen defrost sırasında sistem ısıtma yapmaz. Yani ısı pompasının elektrik ihtiyacı, havanın en soğuk ve güneşin en zayıf olduğu dönemde en yüksektir.

Takvim uyuşmazlığı: kış tüketimi, yaz üretimi

Isıtma ihtiyacının aylara dağılımını tahmin etmenin standart yollarından biri ısıtma derece-gündür. Avrupa İstatistik Ofisi (Eurostat) yönteminde günlük ortalama sıcaklık 15 °C veya altındaysa o günün derece-günü 18 °C ile ortalama sıcaklık arasındaki farktır; 15 °C’nin üstündeki günler sıfır sayılır. Aşağıdaki şekil ve tablolar bu yöntemi PVGIS’in aylık ortalama sıcaklıklarına yaklaşık olarak uygulayarak (Eurostat hesabı günlük ortalama sıcaklıkla yapar), yılda 3.000 kWh elektrik tüketen varsayımsal bir ısı pompasının tüketimini aylara dağıtır. Hane tüketimi Ankara il ortalamasıdır (EPDK), GES 5 kWp’tir.

Bu senaryoda ısı pompası tüketiminin %92 kadarı ekim–mart arasındaki altı aya düşer. Mayıs–eylül arasında ise aylık ortalama sıcaklık 15 °C’nin üzerinde olduğundan bu yaklaşımda ısıtma tüketimi sıfır sayılır. GES üretimi tam tersine bu aylarda zirve yapar.

Ankara: aylık sıcaklık, ısı pompası tüketimi ve 5 kWp üretim

Ay	Ort. sıcaklık (°C)	Derece-gün payı	Isı pompası (kWh)	Toplam tüketim (kWh)	GES üretimi (kWh)
Ocak	-0,2	%22	645	807	373
Şubat	1,9	%17	513	660	449
Mart	5,4	%15	445	607	588
Nisan	10,6	%8	254	410	667
Mayıs	15,6	—	0	162	712
Haziran	19,6	—	0	157	731
Temmuz	23,3	—	0	162	840
Ağustos	23,9	—	0	162	829
Eylül	18,9	—	0	157	740
Ekim	12,8	%6	185	347	616
Kasım	6,6	%13	389	546	497
Aralık	2,0	%19	567	729	375

Tabloyu yana kaydırın →

Aylık mahsuplaşmada sonuç

Yönetmelik, mesken aboneliğiyle ilişkili tesislerde mahsuplaşmanın aylık yapılmasını öngörür (md. 26/20). Her ay üretim ve tüketim birbirinden düşülür; fazla varsa ihtiyaç fazlası olarak görevli tedarik şirketince satın alınır (md. 26/4), eksik varsa normal tarifeyle faturalanır. Ayrıntılar mahsuplaşma nasıl yapılır rehberinde.

Bunun ısı pompalı evde iki sonucu vardır:

1. Kış açığı kalır. Soğuk aylarda tüketim üretimi aşar ve fark şebekeden çekilir. Açık, yazın satılan fazlayla kilovatsaat olarak kapanmaz.
2. Satılan fazla azalır. Isı pompasının ilkbahar ve sonbahar tüketimi, GES’in o aylardaki üretimini emer. Böylece daha önce ihtiyaç fazlası olarak satılacak enerji tüketimden düşülür.

İkinci sonuç kritik, çünkü bir kilovatsaatin iki değeri çok farklıdır. Meskende ihtiyaç fazlası yüksek kademe aktif enerji bedelinden, bugün 189,5808 kr/kWh olarak alınır (md. 28/11; EPDK tarife tablosu); bundan veriş yönlü dağıtım bedeli 65,6008 kr/kWh düşülünce net 123,98 kr/kWh kalır. Tüketimden düşülen her kilovatsaat ise hem aktif enerji hem de dağıtım bedelinden kaçınmak demektir. Bu farkın ayrıntısı ihtiyaç fazlası satışı rehberinde.

Örnek hesap: aynı GES, ısı pompası var ve yok

Aşağıdaki tablo, Ankara il ortalaması bir hanede aynı 5 kWp sistemin yıllık sonucunu ısı pompası olmadan ve varsayımsal ısı pompasıyla karşılaştırıyor. Hesap sitenin fatura tasarrufu aracındaki yöntemin aynısıdır: aylık mahsuplaşma, 8 kWh/gün kademe sınırı, veriş bedeli düşülmüş ihtiyaç fazlası, vergiler hariç.

Ankara: 5 kWp çatı GES, ısı pompası yok ve var (yılda 3.000 kWh varsayımsal)

Kalem	Isı pompası yok	Isı pompası var
Yıllık tüketim	1.905 kWh	4.905 kWh
Fatura, GES yok (vergiler hariç)	5.560 TL	17.695 TL
Fatura, 5 kWp GES ile	0 TL	3.520 TL
Şebekeden çekilen net enerji	0 kWh	1.066 kWh
Satılan ihtiyaç fazlası	5.514 kWh	3.579 kWh
İhtiyaç fazlası geliri (veriş bedeli düşülmüş)	6.836 TL	4.438 TL
GES’in yıllık toplam faydası	12.396 TL	18.613 TL

Tabloyu yana kaydırın →

Tablodan okunacaklar:

• Isı pompası, GES olmadan faturayı belirgin biçimde artırır; ek tüketimin büyük kısmı günlük kademe sınırını aşan, pahalı kısma denk gelir. Kademe mantığı mesken kademe sistemi rehberinde.
• Aynı GES’in yıllık faydası ısı pompalı evde 6.218 TL daha yüksektir. Bunun nedeni, satılan ihtiyaç fazlasının 1.934 kWh azalması ve bu enerjinin daha değerli olan öz tüketime kaymasıdır.
• GES’e rağmen kış aylarında şebekeden net çekiş kalır. Yıllık toplamda üretim tüketime yakın olsa bile aylık mahsuplaşma bu dengeyi kurmaz.

Hesap varsayımsal bir ısı pompası tüketimine dayanır; kendi cihazınızın gerçek tüketimi yalıtıma, iklime, ayarlanan iç sıcaklığa ve cihazın mevsimsel performansına göre çok farklı olabilir.

Son kaynak limiti ve sözleşme gücü

Isı pompası iki sınırı daha gündeme getirir:

Sınır	Neden önemli?	Dayanak
Son kaynak tedarik tarifesi limiti	Meskende 4.000 kWh/yıl (2026). Yıllık tüketimi limiti aşan meskene tablo tarifesi yerine piyasa fiyatına dayalı enerji bedeli uygulanır	EPDK SKTT açıklaması
Sözleşme gücü	Isı pompası ek güç çekebilir; çatı GES’in kurulu gücü de sözleşme gücünü aşamaz	Yönetmelik md. 7/10, 11/3
Yıllık üretim sınırı	Mesken aboneliğine uygulanmaz; diğer abone gruplarında sınır, ilişkili tüketim tesisinin mahsuplaşma öncesi yıllık tüketiminin iki katıdır; sınırı aşıp mahsuplaşmadan sonra şebekeye verilen enerji bedelsiz YEKDEM katkısı sayılır	Yönetmelik md. 26/17

Örnekteki ısı pompalı hanenin yıllık tüketimi 4.905 kWh düzeyine çıkar ve son kaynak limitini aşar. Bu durumda gerçek fatura, tablodaki kademeli tarifeyle hesaplanandan farklı olur. Fatura ve amortisman araçlarında son kaynak enerji bedelini ayrıca girebilirsiniz. Sözleşme gücüyle ilgili kısa açıklama sözleşme gücü nedir sayfasında.

Karar verirken kontrol listesi

1. Aylık tüketim profilinizi çıkarın. Isı pompasını kullandığınız bir kışın faturalarını ay ay not edin; yıllık toplam yerine aylık dağılıma bakın.
2. İlinizin aylık üretimini karşılaştırın. İl sayfanızdaki aylık PVGIS değerlerini kurulu gücünüzle çarpıp tüketimle yan yana koyun. Kış ayları ile yaz ayları arasındaki fark, satılacak fazla ve şebekeden çekilecek açık hakkında en iyi fikri verir.
3. Sistemi yıllık toplama göre değil, aylık dengeye göre boyutlandırın. Sistem boyutlandırma rehberindeki yöntem, ısı pompası tüketimini eklediğinizde de geçerlidir.
4. Bataryadan mevsimlik çözüm beklemeyin. Ev tipi batarya günlük dengeleme yapar; yaz üretimini kışa taşıyacak kapasitede değildir. Ayrıntılar batarya ekleme rehberinde.
5. Son kaynak limitini hesaba katın. Yıllık tüketiminiz limite yaklaşıyorsa tasarruf hesabınızı son kaynak enerji bedeliyle de yapın.

Isı pompası ile çatı GES birbirini tamamlar, ama bu tamamlama yıllık toplamda değil ay ay gerçekleşir. Doğru beklenti, GES’in ısı pompalı evde daha yüksek bir fayda sağlaması, kış faturasının ise tamamen ortadan kalkmamasıdır.