Panel ve inverter belgeleri: hangi standartlara bakılır?

Bir güneş panelinin belgesinde iki standart ailesi aranır: tasarım yeterliliği ve tip onayı için IEC 61215, güvenlik yeterliliği için IEC 61730. İnverterde güvenlik için IEC 62109-1 ve 62109-2 birlikte, şebeke bağlantısı için ise TEDAŞ’ın lisanssız tesisler için belirlediği kriterlerde sayılan standartlar aranır. CE işareti ve AB uygunluk beyanı bunlara ek olarak ürünün piyasaya arzıyla ilgilidir; yerine geçmez. Proje onayında akredite bir kuruluştan alınmış tip sertifikası, dizayn sertifikası ya da uygunluk belgesi sunulur.

Mevzuat zinciri: belgeler neden isteniyor?

Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği, tesisin projelendirilmesinden bakımına kadar her aşamanın “ilgili standartlar” ve “ilgili teknik mevzuat” çerçevesinde yürütülmesini şart koşar ve bu koşulları sağlama yükümlülüğünü tesis sahibine verir (md. 6/1 ve 6/2). İlgili standart; teçhizat, bağlantı sistemi ve performans kriterlerine ilişkin, öncelik sırasıyla TS, EN, IEC, ISO ve diğer uluslararası standartlardır (md. 4/1-k). Bağlantı anlaşması için ilgili teknik mevzuat çerçevesinde proje onayı gerekir (md. 17/2-a); kabul işlemleri de teknik mevzuata göre yapılır (md. 18/2).

Proje onayının kuralları Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği’ndedir. Bu yönetmeliğe göre:

• Tasarım ve projelendirmede Türk Standartları, EN ve benzeri bölgesel standartlar ile IEC ve ISO gibi uluslararası standartlar esas alınır (md. 5/1).
• Bir standart değişir ya da iptal edilirse değişiklik getiren ya da yeni standart geçerli olur (md. 5/2).
• Elektrik tesislerinde standart dışı malzeme ve ekipman kullanılamaz; AB direktifleri kapsamındaki malzeme ve teçhizatın CE işareti taşıması gerekir (md. 5/3).
• Üretim tesislerinde elektromekanik teçhizata ilişkin, akredite bir kuruluştan alınmış tip sertifikası ya da dizayn sertifikası veya standarda ya da kritere uygunluk belgesi, proje onay birimine sunulur. Bu belgeler onay işlemine tabi tutulmaz, arşivlenir ve aynı teçhizatın kullanılacağı başka projelerde tekrar istenmez (md. 12/7).

TEDAŞ, kendi yetkisindeki lisanssız tesislerde panel ve inverter için bu belgenin hangi standartları kapsaması gerektiğini Ocak 2023 tarihli “Lisanssız Elektrik Üretim Tesislerinde Kullanılan Elektromekanik Teçhizata Ait Kriterler” belgesinde listeler; belgenin dayanağı proje yönetmeliğinin 12. maddesidir. Ayrıca Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının 2011 tarihli Güneş Enerjisine Dayalı Elektrik Üretim Tesisleri Hakkında Yönetmelik’i, güneş tesislerinin projelendirilmesinde PV modüllerin performans testleri ve tip kabulleri için TS EN 61215, TS EN 61646 ve TS EN 62108, emniyet testleri için TS EN 61730 standartlarının uygulanacağını söyler (md. 4/1).

Panel: IEC 61215 ve IEC 61730

İki standart ailesi farklı sorulara yanıt verir. IEC 61215 modülün açık hava koşullarında uzun süre çalışmaya uygun tasarlanıp tasarlanmadığını test eder; IEC 61730 ise elektrik çarpması, yangın ve mekanik ya da çevresel zorlanmalardan doğan yaralanma tehlikelerine karşı yapısal güvenliği ele alır.

Standart	Kapsamı (IEC kapsam metnine göre)	TEDAŞ listesinde TS karşılığı
IEC 61215-1:2021	Karasal PV modüllerin tasarım yeterliliği için test şartları; kristal silisyum ve ince film düz modüller	TS EN IEC 61215-1
IEC 61215-1-1:2021	Kristal silisyum modüllere özel test şartları	TS EN IEC 61215-1-1
IEC 61215-2	Test prosedürleri	TS EN IEC 61215-2
IEC 61730-1:2023	Güvenli elektriksel ve mekanik çalışma için yapım şartları	TS EN IEC 61730-1
IEC 61730-2:2023	Güvenlik yeterliliği için test sırası; yalnızca 61730-1 ile birlikte uygulanır	TS EN IEC 61730-2

İnce film modüllerde TEDAŞ listesine kadmiyum tellür, amorf silisyum ve CIGS modüllere özel 61215-1-2, 61215-1-3 ve 61215-1-4 bölümleri eklenir. Bu noktada 2011 tarihli yönetmelikte adı geçen 61646 standardına dikkat etmek gerekir: IEC mağazasına göre IEC 61646 7 Aralık 2016’da yürürlükten kalkmış ve yerini 61215-1-2, 61215-1-3 ve 61215-1-4 almıştır. Proje yönetmeliğinin, iptal edilen standardın yerine yenisinin geçerli olacağını söyleyen hükmü bu durumda yol gösterir. Teknolojiler arasındaki fark için ince film panel sayfasına bakılabilir.

IEC 61215-1’in kapsam metni iki önemli uyarı içerir: test sonuçları modül ömrünün sayısal bir tahmini olarak yorumlanamaz ve 2021 baskısında çift yüzlü modüllerin nasıl test edileceğine dair tanım ve talimatlar eklenmiştir. IEC 61730-1 ise 98. yüzdelik modül çalışma sıcaklığı 70 °C ya da altında kalan açık hava uygulamaları için yazılmıştır. Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi’nin (JRC) 2022 raporu, EN IEC 61730-1 ve 61730-2’nin AB Alçak Gerilim Direktifi kapsamında uyumlaştırılmış standart olarak kabul edildiğini belirtir.

İnverter: güvenlik ve şebeke bağlantısı

IEC 62109-1, PV sistemlerinde kullanılan güç dönüştürme ekipmanının elektrik çarpması, enerji, yangın, mekanik ve diğer tehlikelere karşı asgari tasarım ve imalat şartlarını koyar. IEC 62109-2 doğru akımı alternatif akıma çeviren inverterlere özel şartları içerir; şebeke etkileşimli, bağımsız ya da çok modlu, bataryayla birlikte kullanılabilen inverterleri kapsar ve 62109-1 ile birlikte uygulanır. 62109-1’in ikinci baskısı IEC mağazasında nihai taslak olarak yer alıyor; oylama süresi 16 Ekim 2026’da bitiyor. DC tarafındaki ayırma ve yangın güvenliği konuları yangın güvenliği ve DC hat rehberinde.

TEDAŞ kriterleri inverterden şu sertifikaları ister:

Konu	Standart	Ne zaman
Güvenlik	TS EN 62109-1 ve TS EN 62109-2	Her inverter
Şebeke bağlantısı	TS EN 50549-1 (alçak gerilim şebekesine bağlanan, Tip B dahil santraller) ve TS IEC 61727	Her inverter
Harmonik ve kırpışma	TS EN IEC 61000-3-2 ve TS EN 61000-3-3	Çıkış akımı 16 A’dan düşük
Harmonik ve kırpışma	TS EN 61000-3-12 ve TS EN IEC 61000-3-11	Çıkış akımı 16 A’dan yüksek
Elektromanyetik uyumluluk	TS EN IEC 61000-6-1 ve 61000-6-3	Mesken tipi ortam
Elektromanyetik uyumluluk	TS EN IEC 61000-6-2 ve 61000-6-4	Endüstriyel ortam (61000-6-3’ü sağlayandan 61000-6-4 istenmez)

Kriterler, eşdeğer ya da daha üstün başka standartların da kabul edilebileceğini ve bu durumda uygulanan standardın İngilizce ya da Türkçe kopyasının sunulacağını belirtir.

Adalanma için ayrı bir test standardı vardır: IEC 62116:2014, şebekeye bağlı PV inverterlerde adalanmayı önleme önlemlerinin performansını değerlendiren test prosedürünü tanımlar. Bu standart TEDAŞ’ın 2018 tarihli tip proje metnindeki standart listesinde yer alır; 2023 kriterlerindeki inverter sertifika listesinde ise adıyla geçmez. Yönetmelik açısından sonuç değişmez: tesis, şebeke enerjisiz kaldığında şebekeden izole olmalı ve şebekenin bir bölümünü içeren adalanmaya izin verilmez (md. 6/4). Kesintideki davranış için şebeke kesintisinde GES rehberine, inverter türleri için dizi inverter sayfasına bakılabilir.

CE işareti ve AB uygunluk beyanı

CE işaretinin Türkiye’deki dayanağı, 4703 sayılı Kanun’a dayanılarak çıkarılan ve 2 Ekim 2016 tarihli Resmî Gazete’de (sayı 29845) yayımlanan iki yönetmeliktir. Belirli Gerilim Sınırları İçin Tasarlanan Elektrikli Ekipman ile İlgili Yönetmelik (2014/35/AB), alternatif akımda 50–1000 V, doğru akımda 75–1500 V arasında kullanılmak üzere tasarlanan elektrikli ekipmanı kapsar (md. 2/1). Elektromanyetik Uyumluluk Yönetmeliği (2014/30/AB) ise cihazları ve sabit tesisatı kapsar.

Alçak gerilim yönetmeliğine göre imalatçının yükümlülükleri şunlardır:

1. Teknik dosyayı hazırlamak ve uygunluk değerlendirmesini yapmak; uygunluk kanıtlanınca AB uygunluk beyanı düzenleyip CE işaretini iliştirmek (md. 8/2).
2. Teknik dosyayı ve beyanı piyasaya arzdan itibaren on yıl saklamak (md. 8/3).
3. Ürün üzerinde tip, parti ya da seri numarası ile imalatçı adı ve iletişim adresini göstermek (md. 8/5 ve 8/6).
4. Talimatları ve güvenlik bilgilerini Türkçe ya da Bakanlıkça kabul edilen, kolayca anlaşılan bir dilde ürünle birlikte vermek (md. 8/7).

AB uygunluk beyanı başka dilde düzenlenmişse Türkçeye de çevrilir; ürün birden fazla mevzuata tabiyse tek bir beyan düzenlenir ve beyanda her mevzuatın adı yer alır (md. 15/2 ve 15/3). CE işareti ürüne ya da bilgi plakasına görünür, okunaklı ve silinmez biçimde iliştirilir (md. 17/1). Yönetmelik CE işaretini imalatçının iliştirdiği işaret olarak tanımlar (md. 4/1-b). Bu yüzden CE işareti, proje yönetmeliğinin istediği akredite kuruluş sertifikasının yerini tutmaz.

Veri sayfası: STC ve NMOT

Veri sayfasındaki etiket gücü standart test koşullarında (STC) ölçülür. JRC’nin sanayide PV güç ölçümü kılavuzu STC’yi 1000 W/m² toplam ışınım, 25 °C cihaz sıcaklığı ve IEC 60904-3’te tanımlanan hava kütlesi 1,5 referans spektrumu olarak verir. IEC 60904-3, PV cihazların performansını ortak bir referans güneş spektrumuna bağlamak için ölçüm ilkelerini ve bu spektrumu içerir. Etiket gücünün kurulu güçle ilişkisi kWp sözlük maddesinde ve kWp ne demek sayfasında anlatılıyor.

NMOT (nominal modül çalışma sıcaklığı) ise modülün gerçeğe daha yakın koşullarda ne kadar ısındığını gösterir. NMOT testi 2021 baskısıyla IEC 61215 serisinden çıkarılmıştır; JRC raporuna göre artık IEC 61853-2’nin parçasıdır. IEC 61853-2’nin Ağustos 2026’da yayımlanan ikinci baskısı, modülün çalışma sıcaklığını belirli bir çevre ve montaj koşulları seti için belirleyen yöntemi tanımlar. Veri sayfasında NMOT satırını okurken hangi standarda ve hangi ışınım, ortam sıcaklığı ve rüzgâr koşuluna göre verildiğine bakın; iki modülün NMOT değerleri ancak aynı koşullarla verilmişse karşılaştırılabilir.

Teklif dosyasına eklenecek belgeler

Teklif karşılaştırma rehberindeki kalemlere ek olarak, ekipman belgeleri için şunları yazılı isteyin:

• Panelin ve inverterin model adı birebir yazılmış veri sayfaları.
• Panel için IEC 61215 ve IEC 61730 serilerine göre akredite bir kuruluştan alınmış sertifika; sertifikadaki model adının teklifteki modelle eşleştiği ve standardın hangi baskısına göre verildiği.
• İnverter için 62109-1, 62109-2, şebeke bağlantısı ve elektromanyetik uyumluluk sertifikaları; kullanım ortamına ve çıkış akımına uygun standartların seçildiği.
• AB uygunluk beyanı ve Türkçe çevirisi; ürün üzerindeki CE işareti.
• Türkçe ya da Bakanlıkça kabul edilen dilde kurulum ve güvenlik talimatları.
• Ürün etiketindeki seri numarası ve üretim tarihi; beş yıllık şart için ekipman üretim yılı şartı rehberine bakın.

Teklif sonradan “muadil” bir modele değişirse bu belgeleri yeni model için de isteyin. Proje yönetmeliği belgelerin yalnızca aynı teçhizatın kullanılacağı projelerde tekrar istenmeyeceğini söyler (md. 12/7); farklı bir model aynı teçhizat sayılmaz, belgesinin de ayrıca bulunması gerekir.