Çatı GES’te yangın güvenliği: DC hat, ayırma, erişim

Çatı GES’te yangın güvenliğinin merkezinde doğru akım (DC) hattı durur: paneller ışık aldığı sürece gerilim üretir ve panel düzeyinde kapama yoksa, inverter kapatılsa bile panellerle inverter arasındaki kablolar enerjili kalır. Türkiye’de Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik bu tesislere özel bir hüküm içermiyor; çerçeveyi Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği’nin standartlara yaptığı atıf, TEDAŞ’ın tip proje metni ve IEC standartları çiziyor. Aşağıda bu üç katmanın ayırma, izolasyon, topraklama ve etiketleme için ne söylediği özetleniyor. Sigorta tarafı GES yangın riski sayfasında.

DC hattı neden ayrı ele alınır?

AC tesisatta bir sigortayı kapatmak devrenin kaynağını keser. Çatı GES’in DC tarafında kaynak panelin kendisidir ve gün ışığı olduğu sürece devrededir. TEDAŞ’ın lisanssız çatı ve cephe tesisleri için yayımladığı tip proje metni bu yüzden iki ayrı uyarı etiketi ister: dizilerin toplandığı DC bağlantı panosunda gün ışığı boyunca çarpılma riski olduğunu, DC kesici muhafazasında ise gün ışığında enerjili olunduğunu bildiren levhalar (tip proje 2.1.6 ve 2.1.8). Kesici açıldığında inverter tarafı ayrılır, ama panellerle kesici arasındaki hat panel ışık aldıkça gerilim altında kalır.

İkinci özellik ark riskidir. Gevşek bir bağlantı ya da hasarlı bir kablo, akımın hava aralığından atlamasına yol açabilir; doğru akımda arkın kendiliğinden sönmeye daha az eğilimli olması DC kablo ve konnektörler sayfasında anlatılıyor. Ark tespiti için ayrı bir uluslararası standart vardır: IEC 63027:2023, PV devrelerinde DC arkları tespit eden ve isteğe bağlı olarak kesen cihazları kapsar. Standart, seri arkların tespitine ve arkı kesen ekipmanın tepki süresine ilişkin test yöntemlerini ve referans senaryoları tanımlar; en yüksek PV kaynak devresi gerilimi 1500 V DC’yi aşmayan sistemlerde kullanılan ekipman içindir ve amacını elektrik yangını başlatma riskini azaltmak olarak koyar.

Ark riskini en çok artıran noktalardan biri konnektörlerdir. TEDAŞ tip projesi, birlikte kullanılan erkek ve dişi konnektörlerin EN 50521 standardına uygun, aynı tip ve markalı olmasını ister (tip proje 2.1.4). Farklı üreticilerin konnektörlerini birbirine takmak bu şartı karşılamaz.

Hangi standart neyi kapsar?

Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği “ilgili standart” kavramını, üretim tesisinde kullanılacak teçhizat, bağlantı sistemi ve performans kriterlerine ilişkin, öncelik sırasıyla TS, EN, IEC, ISO ve diğer uluslararası standartlar olarak tanımlar (md. 4/1-k). Tesisin projelendirilmesi, kurulumu, bağlantısı, kabulü, işletmesi ve bakımı bu standartlara ve ilgili teknik mevzuata göre yürütülür; tesis sahibi bu koşulları sağlamakla yükümlüdür (md. 6/1 ve 6/2). Yangın güvenliğiyle doğrudan ilgili IEC standartlarının kapsamı şöyledir: Panel ve inverterin teklif dosyasında hangi belgelerle gelmesi gerektiği panel ve inverter belgeleri rehberinde.

Standart	Kapsamı (IEC kapsam metnine göre)	Çatı sahibi için anlamı
IEC 60364-7-712:2025	PV modüllerinden dağıtım panosu ya da şebeke bağlantı noktasına kadar tüm PV tesisatı; olası depolama sistemleri dahil	Tesisatın bütün olarak nasıl kurulacağının çerçevesi
IEC 62548-1:2023 (+AMD1:2025)	PV dizisinin tasarımı: DC kablolama, koruma cihazları, anahtarlama ve topraklama; dizi yalıtım izleme ve toprak arızası tespiti, ayırma araçları	DC tarafın proje kurallarının ayrıntısı
IEC 62109-1:2010	PV güç dönüştürme ekipmanının elektrik çarpması, enerji, yangın ve mekanik tehlikelere karşı asgari tasarım ve imalat şartları	İnverterin kendi güvenliği
IEC 62109-2:2011	Şebeke etkileşimli, bağımsız ya da çok modlu inverterlere özel güvenlik şartları; 62109-1 ile birlikte uygulanır	İnverter belgesinde iki bölümün birlikte aranması
IEC 63027:2023	DC ark tespit ve isteğe bağlı kesme cihazlarının şartları ve test yöntemleri; 1500 V DC’ye kadar	Ark koruması varsa hangi teste göre doğrulandığı

IEC 62109-1’in ikinci baskısı hazırlık aşamasının sonundadır: IEC mağazasında nihai taslak olarak yer alıyor ve oylama süresi 4 Eylül–16 Ekim 2026 olarak gösteriliyor. Taslağın özetinde değişiklikler arasında toprak arızaları ve ark arızaları için yeni şartlar, ayırıcılar ve kesiciler için güncellenmiş şartlar sayılıyor. Yayımlandığında inverter belgelerinde hangi baskıya atıf yapıldığına bakmak anlam kazanacak.

IEC 60364-7-712’nin güncel üçüncü baskısı 21 Ekim 2025’te yayımlandı. TEDAŞ tip projesi ise tesisat ve ayırma için TS HD 60364 serisine atıf yapar; ayırmayı, tesisin bir kısmının güvenlik veya bakım amacıyla enerji kaynaklarından ayrılarak beslemesinin kesilmesi olarak tanımlar (tip proje 2.1.8).

Ayırma ve izolasyon: yönetmelik ve tip proje

Yönetmelik koruma elemanlarını tek tek saymaz, sonucu tarif eder. Üretim tesisi kısa devre arızasında ya da şebeke enerjisiz kaldığında bağlantı noktasından şebekeden izole edilir ve şebekeye enerji vermez; şebekenin bir bölümünü içeren adalanmaya izin verilmez (md. 6/4). Adalanma, dağıtım sisteminin üretim tesisi bulunan bir bölgesinin enerjili kalacak şekilde fiziksel olarak ayrılmasıdır (md. 4/1-a). Koruma düzeninin değiştirilmesi de dahil olmak üzere tesiste yapılacak değişiklikler için şebeke işletmecisinden önceden izin alınır (md. 7/14).

TEDAŞ tip projesi bu sonucu somut şartlara bağlar:

1. DC yük kesici: Enerjili iletkenlerin tamamını ayırmalı, hesaplanan en yüksek DC çalışma gerilimine ve akımına dayanıklı olmalıdır (2.1.8).
2. Dizi sigortaları: İkiden fazla dizinin bulunduğu tasarımlarda hem artı hem eksi kutupta, gPV tipinde kullanılmalı ve doğrudan güneş ışığına maruz kalmamalıdır (2.1.7).
3. AC ayırıcı: İnverter ile AC şebeke beslemesinin irtibatını kesecek bir ayırıcı bulunmalıdır (2.3.3).
4. Kaçak akım: PV üreteci DC hata akımlarının AC tarafa geçmesini engelleyemiyorsa ve kaçak akım koruması gerekiyorsa, TS EN 62423’te tarif edilen Tip B cihaz seçilmelidir (2.3.2).
5. Adalanma: İnverter adalanmayı önleyemiyorsa arayüz koruma rölesi kullanılmalıdır (2.3.4).
6. DC hızlı kapama: Tip projede “talep edilmesi halinde” uygulanacak bir seçenek olarak yer alır; panel düzeyinde elle açma kapama ve AC taraf enerjisiz kaldığında panel bazında otomatik ayırma tarif edilir (2.1.9).

Bu şartların hangi elemanlarla karşılandığı koruma ekipmanları sayfasında anlatılıyor. Panel düzeyinde elektronik kullanan çözümler için güç optimizeri ve mikro inverter sayfalarına bakılabilir; bir ürünün panel düzeyinde gerilimi kesip kesmediği ürün belgelerinden teyit edilmelidir.

Tip proje metni 2018 tarihlidir ve kurulu gücü 10 kW’a kadar tesisler için hazırlanmıştır. Güncel yönetmelik tip proje sınırını 25 kW olarak koyar (md. 11/1); TEDAŞ da 25 kW’a kadar tesisler için malzeme niteliklerinin girilen parametrelere göre sistemce belirlendiği bir tip proje uygulamasını duyurmuştur. Ayrıntı için 25 kW’a kadar çatı GES rehberine bakılabilir.

Binaların yangın yönetmeliği ne diyor?

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in mevzuat.gov.tr’deki güncel metninde (27 Eylül 2026 itibarıyla; işlenmiş son değişiklik RG 1/7/2025-32943) güneş enerjisi ya da fotovoltaik sistemlere özel bir hüküm bulunmuyor. Çatı GES’e dolaylı olarak uygulanabilecek genel hükümler şunlardır:

• Standartlara başvuru: Tasarımcılar, yönetmelikte yeterli hüküm bulunmayan konularda Türk Standartlarını, bunların olmaması halinde Avrupa Standartlarını esas alır; bunlarda düzenlenmeyen konularda uluslararası geçerliliği kabul edilen standartlar da kullanılabilir (md. 5/2).
• Elektrik tesisatı: Her türlü elektrik tesisatı ilgili tesisat yönetmeliklerine ve standartlara uygun tasarlanıp kurulur; periyodik kontrol, test ve bakımı bina sahibi ya da yöneticisi veya sorumluluğu yazılı olarak devrettikleri bina yetkilisi yaptırır (md. 67/2 ve 67/3).
• İç tesisat: Koruma teçhizatı ve kısa devre hesapları dahil iç tesisat, Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği, Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ve Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği ile ilgili standartlara uygun kurulur (md. 68/1).
• Yangın bölmesi geçişleri: Elektrik tesisatının bir yangın bölmesinden diğerine geçtiği yerlerdeki açıklıklar yangın durdurucu harç, yastık, panel ve benzeri malzemelerle kapatılır (md. 69/1). Çatıdan bina içine inen DC kablolar için bu hüküm doğrudan önem taşır.

Apartman çatısında bu kontrollerin kimin sorumluluğunda olduğu, apartman çatı GES rehberinde anlatılan karar sürecinin parçası olarak netleştirilmelidir.

Topraklama, yıldırım ve aşırı gerilim

TEDAŞ tip projesi, PV sistemde yıldırım ve aşırı gerilime karşı koruma tasarımı için risk analizi yapılmasını önerir. Üretim tesisinin topraklama sistemi şebekenin topraklama sistemine uygun olmalı ve Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği’ndeki şartlarla yapılmalıdır. Tesis mevcut topraklamaya bağlanacağı için mevcut sistemin güncel toprak ölçüm raporları sunulmalı, mevcut topraklama güncel yönetmelik ve standartları karşılamıyorsa uygun hale getirilmelidir (tip proje 2.2). Tip projenin standart listesinde yıldırımdan korunma için TS EN 62305, PV tesisatlarına bağlanan aşırı gerilim koruma cihazlarının seçimi için TS CLC/TS 50539-12 yer alır.

Binaların yangın yönetmeliği de binaların yıldırım tehlikesine karşı korunması için ilgili yönetmelik ve standartların gereğinin yerine getirilmesini ve elektrik yükünün yapıya risk yaratmadan toprağa iletilebileceği bağlantının kurulmasını şart koşar (md. 64/1). Panel çerçeveleri, raylar ve eşpotansiyel bağlantının uygulamadaki ayrıntıları topraklama sayfasında.

Etiketleme ve itfaiye müdahalesi

İncelenen resmî metinlerde etiketlemeye ilişkin somut şart TEDAŞ tip projesinde yer alır: DC bağlantı panosu ve DC kesici muhafazası için uyarı levhaları istenir; bütün uyarı levhalarının temiz, okunaklı, kolayca fark edilebilir olması ve PV sistem var olduğu sürece yerinde kalması gerekir (tip proje 2.1.6 ve 2.1.8).

İtfaiye müdahalesi açısından ayırıcının nereye konacağına ya da binanın girişinde PV sistem bulunduğunu gösteren bir işaret konmasına ilişkin bir hüküm, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’te, Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği’nde ve TEDAŞ tip projesinde bulunmuyor. İncelenen bu üç metin bu konuda bir zorunluluk getirmiyor; yerel itfaiyenin ve belediyenin uygulaması ayrıca sorulmalıdır. Tesis sahibinin elinde olan, tip projenin istediği etiketlerin yerinde ve okunaklı kalmasını sağlamak ve tek hat şemasını bina yöneticisiyle paylaşmaktır.

Teslimde kontrol listesi

• Tek hat şemasında DC yük kesici, dizi sigortaları, AC ayırıcı ve kaçak akım cihazı gösterildi mi?
• DC bağlantı panosunda ve DC kesicide tip projenin istediği uyarı levhaları var mı?
• Konnektörler aynı tip ve markalı mı?
• Mevcut bina topraklamasının güncel ölçüm raporu dosyada mı?
• İnverterin IEC 62109-1 ve IEC 62109-2 belgeleri, ark tespit özelliği varsa hangi teste göre doğrulandığı yazılı mı?
• Çatıdan bina içine kablo geçişleri yangın durdurucu malzemeyle kapatıldı mı?
• Sonradan koruma düzeninde değişiklik planlanıyorsa şebeke işletmecisinden izin alındı mı?

Bakım sırasında DC hatta nelere bakılacağı panel bakımı ve temizliği, poliçe tarafı GES sigortası rehberinde anlatılıyor.